Việt Nam: Bước chuyển mới của hạ tầng thị trường chứng khoán qua cơ chế CCP

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 145/2026/TT-BTC ngày 30/9, có hiệu lực từ ngày 16/11/2026, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường chứng khoán cơ sở.

Theo mô hình CCP, tổ chức bù trừ trung tâm, thông qua cơ chế thế vị, trở thành đối tác của các bên trong giao dịch, thay vì để rủi ro thanh toán tồn tại trực tiếp giữa các bên tham gia, kèm theo hệ thống nhiều lớp phòng vệ gồm ký quỹ, nguồn lực của thành viên bù trừ, quỹ bù trừ và các cơ chế xử lý khi mất khả năng thanh toán, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết. Hiện khoảng 80% thị trường chứng khoán trên thế giới đã áp dụng CCP đối với chứng khoán cơ sở, chứng khoán phái sinh hoặc cả hai, ông lưu ý.

VSDC đã vận hành CCP trên thị trường chứng khoán phái sinh kể từ khi thị trường này khai trương ngày 10/8/2017 với sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số VN30, mang lại gần một thập kỷ kinh nghiệm cho việc triển khai trên thị trường cơ sở, ông Sơn nói. Thông tư 145 cho phép thành viên bù trừ tự đánh giá và quyết định mức tiền ký quỹ bù trừ ban đầu đối với giao dịch mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ của một số nhóm nhà đầu tư, bao gồm nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức, giao dịch tự doanh của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty đầu tư chứng khoán, tổ chức kinh doanh bảo hiểm, ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí đáp ứng quy định.

Đối với nhà đầu tư không thuộc các nhóm trên, mức ký quỹ bù trừ ban đầu cho giao dịch mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ vẫn bằng 100% giá trị giao dịch mua dự kiến, ngoại trừ giao dịch ký quỹ theo quy định, và giao dịch mua chứng quyền có bảo đảm cũng áp dụng mức 100%. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã định hướng vận hành CCP cho thị trường chứng khoán cơ sở từ quý I/2027.