Việt Nam: Ngân hàng gặp khó về dữ liệu khi mở rộng tín dụng xanh

Tín dụng xanh tại Việt Nam đã tăng trưởng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng chung trong gần một thập kỷ qua nhưng vẫn bị hạn chế bởi khoảng trống dữ liệu, năng lực đánh giá rủi ro và sự lệch pha về kỳ hạn vốn, các chuyên gia nhận định.

Đến cuối quý I/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt 828 nghìn tỷ đồng, gấp 4,6 lần so với mức 180 nghìn tỷ đồng năm 2017, khi khoảng 15 tổ chức tín dụng tham gia cho vay xanh. Dư nợ tập trung chủ yếu ở nông, lâm, thủy sản (trên 32%) và năng lượng xanh (trên 30%). Xây dựng xanh, giao thông xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp chế biến chế tạo xanh và dịch vụ môi trường có tỷ trọng khiêm tốn.

TS Nguyễn Hà Phương (Viện Nghiên cứu Châu Á-Thái Bình Dương) cho rằng hệ thống ngân hàng đã chuyển từ khởi tạo chính sách sang mở rộng quy mô và chuẩn hóa chất lượng. Bà chỉ ra ba nhóm rào cản: thiếu tiêu chí môi trường nhất quán và báo cáo phát thải đáng tin cậy, nhất là ở doanh nghiệp nhỏ và vừa; yêu cầu thay đổi toàn diện về quản trị rủi ro, quy trình phê duyệt và công nghệ của ngân hàng; cùng thời gian hoàn vốn dài, chi phí đầu tư ban đầu lớn của dự án xanh khiến ngân hàng yêu cầu tài sản bảo đảm cao hơn và gây lệch pha kỳ hạn với nguồn vốn huy động.

Để khơi thông dòng vốn xanh, bà Phương đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về ESG và khí hậu do Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp thực hiện. Khi có dữ liệu, ngân hàng có thể chuyển từ thẩm định dựa trên tài sản bảo đảm sang thẩm định dựa trên dòng tiền và hiệu quả môi trường. Ưu đãi lãi suất, bảo lãnh và tái cấp vốn xanh cần gắn với tiêu chí minh bạch, có kiểm chứng. Bà cũng kêu gọi phát triển thị trường vốn xanh song song gồm trái phiếu xanh và quỹ đầu tư hạ tầng.

Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, cho rằng danh mục phân loại tín dụng xanh quốc gia cần hướng dẫn thống nhất về hồ sơ, quy trình xác nhận và cập nhật. Bà nhấn mạnh sự cần thiết của tái cấp vốn ưu đãi, cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách cho dự án xanh, kinh tế tuần hoàn, kèm theo quy định rõ ràng về đối tượng thụ hưởng, tiêu chí, nguồn kinh phí và cơ chế giám sát.