Việt Nam: Các ngân hàng đề xuất Nhà nước sở hữu 100% Sở Giao dịch Hàng hóa trong dự thảo luật

Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh của Việt Nam chủ trương xã hội hóa hoàn toàn hạ tầng thị trường, nhưng Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và các tổ chức tín dụng đồng loạt kiến nghị Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ phải là doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ.

Cuộc tranh luận phản ánh quy mô dòng tiền. Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) ghi nhận số hợp đồng tăng từ 58.900 hợp đồng năm 2019 lên 1,54 triệu hợp đồng năm 2025, với giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân đạt 7.500 tỷ đồng mỗi ngày — tương đương quy mô thị trường chứng khoán năm 2020. Tổng giá trị ký quỹ tập trung của khách hàng ước đạt xấp xỉ 500 triệu USD.

Kinh nghiệm quốc tế đưa ra các mô hình đối lập. Trung Quốc vận hành ba sở giao dịch tương lai phi lợi nhuận dưới sự quản lý trực tiếp của nhà nước, trong khi Mỹ, Nhật Bản và Malaysia giao hạ tầng cho công ty cổ phần niêm yết hoạt động vì lợi nhuận. Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, đơn vị vận hành các sàn HOSE và HNX, là công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm 100% vốn, một mô hình mà các ngân hàng cho rằng nên áp dụng cho hàng hóa.

Những người ủng hộ xã hội hóa cho rằng chuyển gánh nặng cho khu vực tư nhân giải phóng nguồn lực ngân sách và thúc đẩy nâng cấp công nghệ. MXV đã liên thông với 6 sở giao dịch hàng hóa lớn của thế giới, trong đó có London Metal Exchange, CME Group và ICE Group. Mô hình hỗn hợp tách trung tâm thanh toán bù trừ — do Nhà nước kiểm soát — khỏi sở giao dịch đã được đề xuất như một giải pháp dung hòa.