Việt Nam: Các ngân hàng chạy đua với thời gian khi gian lận thanh toán số gia tăng

Sự phát triển nhanh chóng của thanh toán số tại Việt Nam đang thúc đẩy sự gia tăng không kém phần nhanh chóng của gian lận tài chính, buộc các ngân hàng phải phát hiện và phản ứng với các giao dịch đáng ngờ trong vòng vài giây.

Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 tương đương khoảng 28 lần GDP, khối lượng thanh toán QR tăng trung bình 106% mỗi năm. Tại nhiều ngân hàng, tỷ lệ giao dịch trên kênh số lên tới 98%. Quy mô này mở ra cơ hội cho gian lận lan rộng qua nhiều tài khoản chỉ trong vài chục giây, theo ông Jonathan Bautista, Giám đốc Giải pháp khu vực châu Á-Thái Bình Dương của BPC.

Ông Hà Hải Quang, Giám đốc Tư vấn Rủi ro tại KPMG, lưu ý rằng các xu hướng gian lận trên thế giới nhanh chóng xuất hiện tại Việt Nam, đặc biệt khi AI rút ngắn khoảng cách áp dụng. Một báo cáo của INTERPOL tháng 3/2026 ước tính thiệt hại gian lận tài chính toàn cầu năm 2025 đạt 442 tỷ USD, và gọi xu hướng này là “công nghiệp hóa”. Các phương thức phổ biến bao gồm deepfake, lừa đảo đầu tư và giả mạo.

Các ngân hàng đối mặt với thách thức chỉ nhìn thấy dữ liệu giao dịch nội bộ, trong khi dòng tiền gian lận có thể di chuyển qua nhiều tổ chức nhanh chóng. Ông Bautista đề xuất chu trình năm bước: hiểu hành vi bình thường của khách hàng, phát hiện thay đổi, kết nối giao dịch với tài khoản liên quan, hành động khi còn thời gian và học hỏi từ điều tra. Thay vì chặn toàn bộ, ngân hàng nên phân loại rủi ro—cho phép giao dịch rủi ro thấp kèm cảnh báo, yêu cầu xác minh thêm với giao dịch bất thường và chỉ từ chối giao dịch chắc chắn là gian lận.