Việt Nam: Ngân hàng cần tăng vốn trước khi chạm giới hạn, theo PGS.TS Nguyễn Văn Phương

Các ngân hàng Việt Nam nên xây dựng kế hoạch vốn trung hạn, cập nhật hằng năm và duy trì dự phòng cao hơn mức tối thiểu, thay vì chờ đến khi tỷ lệ an toàn vốn tiến sát giới hạn, theo PGS.TS Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Theo ông Phương, việc tăng vốn phải xuất phát từ chiến lược kinh doanh và mức độ rủi ro ngân hàng chấp nhận, không phải từ mong muốn đứng cao hơn trong bảng xếp hạng vốn điều lệ. Ngân hàng cần phân biệt vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu và vốn tự có dùng để tính các tỷ lệ an toàn, vì đây là những khái niệm liên quan nhưng không đồng nhất; vốn điều lệ tăng chưa chắc đồng nghĩa với việc ngân hàng nhận thêm tiền mới hoặc có thêm năng lực chịu lỗ tương ứng. Quy mô vốn cần được tính trên kế hoạch tài sản có rủi ro, nhu cầu đầu tư, khả năng tích lũy lợi nhuận và các kịch bản bất lợi; cùng tăng dư nợ 15%, hai ngân hàng có cơ cấu khách hàng và chất lượng tài sản khác nhau sẽ có nhu cầu vốn khác nhau, và không thể lấy tốc độ tăng tín dụng nhân với một tỷ lệ cố định.

Về phương thức, ông Phương cho rằng giữ lại lợi nhuận là lựa chọn hợp lý nếu ngân hàng có lợi nhuận tốt và chưa cần huy động tiền từ bên ngoài ngay. Chia cổ tức bằng cổ phiếu thực chất chỉ chuyển cơ cấu các khoản mục, không tạo thêm nguồn lực kinh tế mới, dù không chi tiền mặt ra ngoài. Khi cần nguồn lực mới, chào bán cho cổ đông hiện hữu bảo đảm cơ hội duy trì tỷ lệ sở hữu nếu họ thực hiện quyền mua nhưng phụ thuộc khả năng góp thêm tiền; phát hành riêng lẻ có thể đưa vào nguồn vốn lớn cùng năng lực quản trị, công nghệ hoặc khách hàng mới, song phải xử lý tốt định giá và quyền lợi cổ đông hiện hữu. Trong thị trường khó khăn, không nên đặt toàn bộ kế hoạch vào một đợt phát hành lớn; có thể dùng lợi nhuận giữ lại cho nhu cầu nền tảng, chia nhỏ đợt huy động và chuẩn bị đối tác dài hạn.

Nguồn nội tại phụ thuộc vào lợi nhuận có chất lượng và tỷ lệ được giữ lại, với chỉ dẫn đơn giản là ROE nhân tỷ lệ lợi nhuận giữ lại. Nếu ROE đạt 15% và giữ lại 60% lợi nhuận, vốn chủ sở hữu có thể tăng khoảng 9% trong điều kiện đơn giản hóa, trước những biến động khác. Chất lượng quan trọng không kém số lượng: lợi nhuận phải đã trích lập đầy đủ, không phụ thuộc khoản thu bất thường hay lãi dự thu khó chuyển thành tiền. Ngân hàng cần huy động bên ngoài khi tăng trưởng vượt khả năng tích lũy, cần xử lý tổn thất, đầu tư lớn hoặc nâng dự phòng an toàn, và vốn mới phải đi cùng lộ trình sử dụng.

Để thị trường chứng khoán thực sự là kênh dẫn vốn trung và dài hạn, ông Phương cho rằng thị trường phải giúp nhà đầu tư đánh giá đúng giá trị và chất lượng ngân hàng, chứ không chỉ tạo thanh khoản giao dịch cổ phiếu. Ông đề nghị công bố thông tin đủ sâu về nợ xấu, mức dự phòng, cơ cấu tài sản, giao dịch bên liên quan, mức độ tập trung tín dụng và kế hoạch sử dụng vốn. Nhà đầu tư tổ chức có thể tạo nguồn cầu dài hạn và tăng sức ép quản trị nhưng cần được lựa chọn độc lập, tránh biến phát hành riêng lẻ thành công cụ củng cố lợi ích nhóm; nhà đầu tư nước ngoài có thể bổ sung vốn, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới quốc tế nhưng phải tuân thủ giới hạn sở hữu. Ông dẫn Nghị định 69/2025/NĐ-CP, cho phép sở hữu nước ngoài trên 30% nhưng không quá 49% tại một số ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc ngân hàng yếu kém theo phương án được phê duyệt, không phải cơ chế áp dụng cho mọi ngân hàng.