Việt Nam: Thanh toán số bùng nổ, thay đổi hành vi tài chính

Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng tại Việt Nam đã tăng từ 30,8% năm 2017 lên 70,6% năm 2024 – mức tăng 39,8 điểm phần trăm, nhanh nhất trong số 11 quốc gia được khảo sát trong Global Findex 2025.

Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đạt khoảng 28 lần GDP, với số lượng giao dịch tăng 42,2% so với năm trước và giá trị tăng 22,7%. Riêng giao dịch qua mã QR tăng 50,9% về số lượng và 124% về giá trị, trong khi khoảng 80% giao dịch tài chính được thực hiện trên kênh số, theo dữ liệu được PGS.TS. Lê Thanh Tâm, Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân, dẫn lại.

Bà Tâm cho biết 62,4% người trưởng thành thực hiện hoặc nhận thanh toán số, 51,1% thanh toán số tại điểm bán và tỷ lệ tiết kiệm tại tổ chức tài chính tăng lên 43,1% từ 14,5% năm 2017. Riêng giai đoạn 2022-2024, tỷ lệ người trả tiền số tại điểm bán đã tăng gấp đôi lên 51,1%. Tỷ lệ tài khoản không hoạt động chỉ chiếm 2,9%. Thương mại điện tử bán lẻ đạt khoảng 38,5 tỷ USD năm 2025, tăng 21% so với năm trước, với khoảng 4,5 triệu điểm chấp nhận thanh toán QR tính đến quý I/2025.

Bà Tâm mô tả quá trình này như một bậc thang bốn bước: mở tài khoản và giao dịch thường xuyên đang tiến triển tốt, tích lũy đang cải thiện, nhưng tín dụng và bảo hiểm vẫn cần thúc đẩy thêm. Bà cho rằng dữ liệu giao dịch có thể giúp tổ chức tài chính đánh giá khách hàng chưa có lịch sử tín dụng, trong khi hiểu biết tài chính vẫn chưa đồng đều – khoảng 41% người được hỏi chỉ có kiến thức sơ bộ hoặc chưa có kiến thức. Cho giai đoạn 2026-2030, bà đề xuất chú trọng mức độ hoạt động của tài khoản, tiết kiệm, tiếp cận tín dụng chính thức và khả năng chống chịu tài chính, cùng với tăng cường bảo vệ người dùng, nhắc nợ sớm và hợp tác ngân hàng - Fintech để kết hợp vốn, năng lực tuân thủ, dữ liệu và mô hình chấm điểm trên cơ sở đồng ý của khách hàng.