Việt Nam: Xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, giá trị giao dịch bình quân 7.500 tỷ đồng/ngày

Giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân của hàng hóa phái sinh tại Việt Nam khoảng 7.500 tỷ đồng/ngày, với khoảng 38 mặt hàng và hơn 40 loại hợp đồng được giao dịch.

Sáng 11/11, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình Quốc hội Tờ trình về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự thảo gồm 8 chương, 57 điều, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam. Luật quy định thị trường gồm thị trường tập trung và thị trường OTC; Sở giao dịch hàng hóa tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh nhưng phải phân định rõ sản phẩm, thành viên, tài khoản, thanh toán và quản trị rủi ro.

Theo dự thảo, Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là các cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch, thực hiện thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, quản trị rủi ro và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Giao dịch OTC có thể được thanh toán bù trừ qua Trung tâm trên cơ sở tự nguyện. Khối lượng giao dịch tập trung tăng từ 58.900 hợp đồng năm 2019 lên hơn 1,14 triệu hợp đồng năm 2024 và khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025.

Trên thế giới, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết năm 2025 đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa khoảng 10,5 tỷ hợp đồng; kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD. Tuy nhiên, giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài, sản phẩm dựa trên các mặt hàng chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều còn hạn chế.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết xây dựng Luật, song đề nghị đánh giá kỹ yêu cầu quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng chống rửa tiền và tính khả thi của nguồn lực. Ủy ban cũng đề nghị làm rõ mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, phân loại nhà đầu tư và quản lý tách biệt tiền, tài sản ký quỹ của khách hàng. Đề án phát triển thị trường giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3-5 mặt hàng và đạt 8-10 triệu hợp đồng mỗi năm.