Việt Nam: Trình Quốc hội dự luật chuyên biệt đầu tiên về giao dịch hàng hóa phái sinh

Chính phủ đã trình Quốc hội dự án luật chuyên biệt đầu tiên về giao dịch hàng hóa phái sinh, điều chỉnh cả thị trường tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường OTC qua tổ chức trung gian.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết ngày 11/11 trước Quốc hội rằng khung pháp lý hiện hành còn phân tán và chủ yếu ở cấp dưới luật, chưa đầy đủ về hợp đồng phái sinh theo thông lệ quốc tế, thanh toán bù trừ, ký quỹ, tài sản ký quỹ, Quỹ hỗ trợ thanh toán, mất khả năng thanh toán, giám sát dữ liệu và cảnh báo sớm. Khối lượng giao dịch tập trung tăng từ khoảng 58.900 hợp đồng năm 2019 lên hơn 1,14 triệu hợp đồng năm 2024 và khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025, với giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân khoảng 7.500 tỷ đồng/ngày trên khoảng 38 mặt hàng và hơn 40 loại hợp đồng; hiện có 16 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép cung ứng sản phẩm phái sinh hàng hóa.

Theo Chính phủ, quy mô và thanh khoản thị trường còn hạn chế, ít doanh nghiệp sản xuất tham gia phòng ngừa rủi ro, phần lớn sản phẩm liên thông với sở giao dịch nước ngoài và chưa có nhiều hợp đồng dựa trên hàng hóa Việt Nam hay giá tham chiếu nội địa. Dự thảo gồm 8 chương, 57 điều, thiết kế Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch hàng hóa và cho phép doanh nghiệp nhà nước giao dịch phái sinh để phòng ngừa, quản trị rủi ro phát sinh trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đánh giá hiệu quả trên tổng thể công cụ phòng ngừa thay vì lãi, lỗ riêng của giao dịch phái sinh.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, với Chủ tịch Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra, tán thành sự cần thiết của luật và đề nghị phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, trong đó Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối. Ủy ban cũng lưu ý rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, việc phân loại nhà đầu tư, ký quỹ, giới hạn vị thế và giao nhận vật chất, đồng thời siết quy định về liên thông qua biên giới gồm kiểm soát ngoại hối và dòng dữ liệu xuyên biên giới.

Ủy ban cho rằng các chủ thể tham gia trên tinh thần tự nguyện, Nhà nước không can thiệp hành chính và không bắt buộc giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa nếu điều đó làm mất tính cạnh tranh và tăng tầng nấc trung gian, chi phí xã hội.