Việt Nam: Chuyên gia kêu gọi chiến lược giữ giá trị gia tăng sản xuất tiên tiến tại nội địa

Các chuyên gia tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở Hà Nội ngày 27/10 đã phân tích những điểm nghẽn về năng lực, dòng vốn và cơ chế chính sách đối với ngành sản xuất tiên tiến của Việt Nam, kêu gọi một chiến lược giúp doanh nghiệp nội địa chuyển từ gia công giá trị thấp sang giữ lại phần giá trị gia tăng xứng đáng cho nền kinh tế.

Xuất khẩu công nghệ cao là mảng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, nơi chỉ cần giữ lại thêm 1% giá trị gia tăng cũng tương đương khoảng 3,8 tỷ USD/năm, theo ước tính của Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương. Tuy nhiên, dữ liệu từ OECD cho thấy tỷ trọng yếu tố nước ngoài trong hàng xuất khẩu của Việt Nam tăng từ 33% năm 2010 lên 48,5%, cho thấy tỷ lệ giá trị giữ lại trong nước có xu hướng giảm.

Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, lưu ý rằng các thống kê hiện hành về giá trị gia tăng nội địa thường tính gộp cả đóng góp của các nhà cung ứng nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Nghiên cứu của Trường Fulbright đối với chuỗi sản phẩm công nghệ cao cho thấy tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa do doanh nghiệp thuần Việt đóng góp chỉ dao động từ 3-5%.

Diễn đàn nêu bật bài toán con gà và quả trứng điển hình: các tập đoàn đa quốc gia không thể mua hàng nếu doanh nghiệp nội địa chưa đạt chuẩn, nhưng doanh nghiệp nội địa không dám đầu tư lớn vào công nghệ khi chưa có cam kết đơn hàng. Các diễn giả đề xuất mô hình tài trợ đối ứng 3 bên giữa Nhà nước, nhà cung ứng nội địa và người mua quốc tế, cùng các quỹ bảo lãnh tín dụng và giải pháp tài chính chuỗi cung ứng như bao thanh toán ngược.

Ông Khuất Quang Hưng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Đối ngoại, Truyền thông & Phát triển Bền vững, Nestlé Việt Nam, cho biết trong hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, chỉ có khoảng 5.000 doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, và số lượng doanh nghiệp đạt cấp độ nhà cung ứng cấp 1 chỉ khoảng 300. Để gia tăng số lượng này, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực giải quyết vấn đề, trong khi các tập đoàn đa quốc gia cần sẵn sàng chuyển giao những công đoạn sản xuất quan trọng hơn cho đối tác nội địa.