Việt Nam: Doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt với hàng loạt quy định mới của thị trường EU

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) đang định hình lại khả năng tiếp cận thị trường 27 quốc gia, ngay cả khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) vẫn giữ ưu đãi thuế quan, theo các quan chức thương mại.

Các quy định đang bước vào giai đoạn triển khai quan trọng bao gồm Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), chính thức áp dụng từ ngày 1/1/2026, trước mắt tập trung vào sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Nhà sản xuất Việt Nam thuộc các ngành liên quan cần phối hợp với đối tác EU để cung cấp dữ liệu phát thải, thống nhất phương pháp tính toán và lưu giữ bằng chứng về sử dụng điện, nhiên liệu.

Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng (EUDR) đặt ra yêu cầu đối với cà phê, cao su, gỗ và các nhóm hàng thuộc danh mục điều chỉnh. Sản phẩm phải đáp ứng tiêu chí không gây mất rừng sau ngày 31/12/2020, tuân thủ pháp luật tại nước sản xuất và có thông tin địa lý phục vụ truy xuất. Các mốc áp dụng là ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn, vừa và ngày 30/6/2027 đối với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ. Các biện pháp khác gồm Quy định thiết kế sinh thái (ESPR) với hộ chiếu sản phẩm số triển khai theo từng nhóm hàng, Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR), và quy định cấm sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức dự kiến áp dụng từ ngày 14/12/2027.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia, cho biết không phải mọi quy định đều áp dụng trực tiếp cho tất cả doanh nghiệp Việt Nam — nghĩa vụ cụ thể phụ thuộc vào mặt hàng, mã hàng và vai trò của các bên. Tuy nhiên, doanh nghiệp có thể chịu sức ép gián tiếp khi nhà nhập khẩu EU phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo hoặc quản trị rủi ro, vì vậy chờ đến khi phát sinh yêu cầu trực tiếp mới chuẩn bị hồ sơ sẽ khiến doanh nghiệp dễ rơi vào thế bị động.

Công ty DACE, được một nguồn dẫn, cho biết EU là thị trường lớn nhất, chiếm 65% tổng doanh thu. Doanh nghiệp xuất khẩu tới 16 quốc gia, phát triển khoảng 2.300 ha vùng nguyên liệu hữu cơ tại Cao Bằng, liên kết trực tiếp với 3.014 hộ dân. Ông Trần Văn Hiếu, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành DACE, cho biết công ty xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, quản lý thông tin vùng trồng, nhật ký canh tác và gắn mã QR, số lô lên sản phẩm. Ông lưu ý rằng ngay cả khi sản phẩm đáp ứng giới hạn chung, nhà mua hàng vẫn có thể đặt ngưỡng chặt hơn đối với chì, hóa chất hay chỉ tiêu vi sinh, đòi hỏi chất lượng ổn định và được chứng minh bằng kết quả kiểm nghiệm.