Việt Nam: Doanh nghiệp xuất khẩu vướng điểm nghẽn nguyên liệu tái chế khi EU siết quy định carbon

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang gặp điểm nghẽn về nguyên liệu tái chế khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu bước vào giai đoạn thực thi chính thức từ ngày 1/1/2026, khiến dữ liệu phát thải tác động trực tiếp đến chi phí và sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu vào EU.

Theo cơ chế này, nhà nhập khẩu các mặt hàng sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro phải kê khai lượng phát thải carbon hàm chứa trong hàng hóa và thực hiện nghĩa vụ chứng chỉ carbon. Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) của EU áp dụng từ tháng 8/2026 hướng tới mục tiêu toàn bộ bao bì có khả năng tái chế vào năm 2030, đồng thời đặt ra các mốc tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì vào năm 2030 và 2040.

Tại tọa đàm trực tuyến ngày 2/11 về tái chế, tái sử dụng và tuần hoàn chất thải trong sản xuất công nghiệp, ThS Nguyễn Thi, Giảng viên chính Bộ môn Pháp luật, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, cho rằng việc thiếu quy định cụ thể khiến một số loại vật liệu dù đáp ứng yêu cầu kỹ thuật vẫn khó tham gia thị trường; không có mã HS thì khó giao dịch, xuất khẩu. Bà đề xuất xây dựng quy chuẩn cho từng loại vật liệu, xác định điều kiện an toàn với môi trường và sức khỏe trước khi công nhận là sản phẩm, đồng thời phát triển thị trường tiêu thụ nguyên liệu thứ cấp với tỷ lệ sử dụng thiết kế theo từng nhóm sản phẩm.

Ông Lương Chí Hiếu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển VPPA, kiêm Chánh văn phòng Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, cho biết mỗi năm ngành giấy sử dụng gần 7 triệu tấn nguyên liệu tái chế, chủ yếu sản xuất giấy bao bì phục vụ dệt may, da giày, thủy sản và điện tử, nhưng vẫn phải nhập khẩu khoảng 50% nguyên liệu sản xuất giấy bao bì. Mức ký quỹ nhập khẩu phế liệu giấy hiện ở 15%, 18% hoặc 20% giá trị lô hàng gây áp lực vốn cho doanh nghiệp; ông đề xuất điều chỉnh mức ký quỹ và có hướng dẫn tận dụng tro, xỉ từ sản xuất giấy làm nguyên liệu cho ngành khác thay vì chuyển giao xử lý như chất thải công nghiệp.

Ông Lê Việt, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam (VNSTEEL), cho biết doanh nghiệp dùng công nghệ lò điện hồ quang EAF với nguyên liệu chủ yếu là thép vụn, thép phế, nhưng nguồn thu gom trong nước chưa đáp ứng đủ nên vẫn phải nhập khẩu từ Nhật Bản, Singapore, Australia và Mỹ; chuỗi thu gom, phân loại còn phân tán, chất lượng chưa kiểm soát đồng bộ, làm tăng chi phí sản xuất. Chương trình phát triển ngành công nghiệp môi trường Việt Nam giai đoạn 2025-2030 tại Quyết định số 1894/QĐ-TTg ngày 4/9/2025 đặt mục tiêu nâng cao năng lực sản xuất trong nước về thiết bị, dây chuyền và công nghệ môi trường, trong đó có công nghệ chế biến, tái chế chất thải.