Việt Nam: Doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt rủi ro greenhushing khi thuế carbon biên giới EU sắp áp dụng

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang đối mặt với rủi ro "greenhushing" - cố tình im lặng về tiến trình khí hậu - khi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU đi vào hiệu lực đầy đủ, khiến những đơn vị thiếu dữ liệu phát thải có thể kiểm chứng phải chịu chi phí cao hơn.

Khảo sát toàn cầu của South Pole cho thấy gần ba phần tư trong số 350 tổ chức tài chính không có kế hoạch cắt giảm đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp phát hành thông cáo báo chí kèm báo cáo phát triển bền vững giảm từ 75% năm 2021 xuống dưới 50% năm 2024. Tại Việt Nam, khảo sát của PwC ghi nhận 98% doanh nghiệp niêm yết thiết lập hoặc có kế hoạch cam kết ESG, nhưng chỉ 57% thực sự triển khai, 25% vẫn ở giai đoạn lập kế hoạch.

CBAM của EU, chính thức vận hành từ ngày 1/1/2026, tác động tới sáu ngành xuất khẩu lớn gồm sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro. Doanh nghiệp xuất khẩu phải nộp tờ khai phát thải chính thức đầu tiên trước ngày 30/9/2027. Đồng thời, theo Chỉ thị CSRD, các nhà cung cấp Việt Nam sẽ phải cung cấp dữ liệu phát thải Phạm vi 3 cho công ty mẹ châu Âu trong giai đoạn 2026-2027.

Trong nước, Nghị định 119/2025/NĐ-CP yêu cầu kiểm kê khí nhà kính định kỳ hai năm một lần đối với 2.166 cơ sở phát thải lớn, và việc phân bổ hạn ngạch phát thải thí điểm cho 110 cơ sở ngành nhiệt điện, thép và xi măng đang được triển khai cho giai đoạn 2025-2026, tạo tiền đề cho thị trường carbon trong nước vận hành từ năm 2029. Khoảng cách giữa ý chí cam kết và năng lực đo đếm thực tế, chứ không phải cố tình giấu tiến trình, là rủi ro lớn nhất với doanh nghiệp Việt Nam.