Việt Nam đối mặt nhiều thách thức kiểm soát hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ qua biên giới

Việt Nam đang đối mặt với những thách thức ngày càng lớn trong kiểm soát hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ qua biên giới, khi các hành vi vi phạm trở nên tinh vi hơn và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đặt ra tiêu chuẩn cao hơn nhiều so với quy định của WTO, một quan chức hải quan cho biết tại hội thảo ngày 30/9 tại Hà Nội.

Ông Đoàn Ngọc Toàn, Phó trưởng phòng 3, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan), cho biết các lỗ hổng thực thi bao gồm việc không thể phát hiện các vi phạm phức tạp như xâm phạm thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng công nghiệp hay sáng chế, vượt quá năng lực của lực lượng chức năng. Các đối tượng vi phạm cũng tháo rời toàn bộ nhãn mác khỏi hàng hóa để trốn tránh, khiến việc chứng minh xâm phạm gần như bất khả thi dù chủ sở hữu quyền nhận định sản phẩm rất giống hàng thật.

Lực lượng Hải quan đã ban hành Kế hoạch số 13576/KH-CHQ ngày 10/3/2026 về kiểm soát chống buôn lậu, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, và triển khai tháng cao điểm sau Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, đối với hàng quá cảnh, tỷ lệ phát hiện vi phạm lên tới 90% nhưng cơ quan Hải quan không thể tạm dừng theo thủ tục thông thường mà phải áp dụng thủ tục hành chính, vướng quy định về tính lãnh thổ của quyền sở hữu trí tuệ.

Một điểm nghẽn khác là định giá hàng hóa vi phạm để làm căn cứ xử phạt, khi quy định mới tách riêng lĩnh vực này khỏi quy định về hàng giả, khiến không có tiêu chí định giá nào áp dụng được vì hàng vi phạm không được phép kinh doanh hay có giá niêm yết chính thức. Hội đồng định giá và các tổ chức thẩm định giá từ chối vì thiếu cơ sở pháp lý, ông Toàn phân tích. Hải quan cũng gặp khó với thương mại điện tử xuyên biên giới và chuyển phát nhanh, khi hàng triệu kiện hàng nhỏ lẻ lưu thông liên tục và tỷ lệ chủ động phát hiện vi phạm chỉ đạt khoảng 20%.