Việt Nam đối mặt với khoảng trống pháp lý khi giao dịch tài sản số vượt xa quy định

Thị trường tài sản số của Việt Nam đã phát triển nhanh hơn khung pháp lý, để lại nhiều giao dịch chưa được giải quyết và tạo ra một lượng lớn tranh chấp, với Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) hiện đang hỗ trợ khoảng 51 vụ việc liên quan và tiếp nhận một đến hai vụ mới từ cơ quan công an mỗi tuần.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch VBA, cho biết Việt Nam từng nằm trong nhóm các quốc gia có mức độ tham gia tài sản số cao nhất thế giới, với nhà đầu tư giao dịch trên các nền tảng quốc tế và trực tiếp giữa các bên mà không có khung pháp lý riêng. Khoảng cách giữa tốc độ phát triển thị trường và hoàn thiện pháp lý không chỉ tạo ra rủi ro hiện tại mà còn để lại một lượng lớn giao dịch đã phát sinh trước khi có quy định.

Các vụ việc VBA xử lý khá đa dạng, từ lừa đảo đầu tư, giao dịch trực tiếp giữa các bên đến những nền tảng trung gian đưa ra lợi nhuận bất thường. Truy vết dòng tài sản, xác định địa chỉ ví và mối quan hệ giao dịch là các bước quan trọng trong điều tra, đồng thời giúp thanh lọc thị trường. Các thảo luận cũng đề cập đến nguồn lực khoảng 10.000 tỷ đồng được đề cập cho năm sàn giao dịch tài sản số, dù sản phẩm cụ thể trên từng sàn vẫn cần làm rõ.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP ghi nhận bốn phương thức giải quyết tranh chấp: thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án. Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên lưu ý giao dịch số diễn ra nhanh và trạng thái tài sản có thể thay đổi liên tục, vì vậy tốc độ giải quyết là quan trọng. Luật sư Phùng Anh Tuấn cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy không cần xây dựng cơ chế hoàn toàn riêng mà nên hoàn thiện quy định hiện hành, tập trung vào biện pháp khẩn cấp, thu thập chứng cứ từ bên thứ ba và thi hành đối với tài sản mã hóa.