Việt Nam đối mặt áp lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng khi các động lực cũ dần cạn kiệt

Mười ba năm sau đề án tái cơ cấu đầu tiên, nền kinh tế Việt Nam vẫn vận hành chủ yếu dựa vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ, ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), nhận định.

Tăng trưởng tín dụng năm 2025 đạt mức cao nhất trong 10 năm (19,1%), tỷ lệ tín dụng/GDP chạm 146,5%, nhưng mô hình tăng trưởng mới theo Nghị quyết 19 đòi hỏi năng lực sản xuất mới dựa trên công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển cùng chuyển đổi số. Khu vực FDI chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu và 72% kim ngạch nhập khẩu, cho thấy sự tham gia hạn chế của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để xoay trục nền kinh tế, ông Cung cho rằng cần can thiệp vào ba yếu tố: cân bằng tỷ suất sinh lời giữa tài sản đầu cơ và sản xuất thực chất, cắt giảm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý, đồng thời thay đổi cơ chế đánh giá và bổ nhiệm cán bộ. Đất đai và bất động sản vẫn mang lại 30-50% lợi nhuận/năm với rủi ro thấp, khiến doanh nghiệp khó đầu tư vào sản xuất chế tạo với biên lợi nhuận 7-10%.

Dư địa tài khóa từ đất đai của Việt Nam gần như chạm trần, trong khi áp lực nhân khẩu học và tiêu chuẩn quốc tế đang xóa dần lợi thế lao động giá rẻ, ông Cung nói. Nếu không có đột phá thể chế, bảo vệ thử nghiệm chính sách và chuyển dịch lợi ích về đầu tư sản xuất, nền kinh tế có nguy cơ rơi vào trạng thái phòng thủ thay vì đạt được sự chuyển đổi như Nghị quyết 19 kỳ vọng.