Việt Nam: Doanh nghiệp đối mặt với sự dịch chuyển đơn hàng chậm dưới thuế Mục 301 của Hoa Kỳ, chuyên gia nhận định

Tiến sĩ Trương Quang Dũng, giảng viên ngành Quản lý chuỗi cung ứng và logistics tại Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng việc Hoa Kỳ áp thuế nhập khẩu bổ sung 12,5% theo Mục 301 đối với hàng hóa Việt Nam sẽ không làm dịch chuyển các đơn hàng hiện hữu trong ngắn hạn nhưng sẽ ảnh hưởng đến quyết định đặt hàng mới và gia tăng áp lực cạnh tranh.

Mức tăng thuế thực tế từ mức tạm thời 10% lên mức chính thức 12,5% kể từ tháng 7/2026 chỉ là 2,5 điểm phần trăm, và gần 50% kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ nằm trong diện miễn trừ, ông Dũng lưu ý. Tuy nhiên, trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, nơi Việt Nam cạnh tranh với các nước như Bangladesh, Campuchia, Ấn Độ, Indonesia, Sri Lanka, Pakistan và Malaysia đang chịu mức thuế 10%, khoảng cách này tập trung vào nơi biên lợi nhuận mỏng nhất — doanh nghiệp may mặc hoạt động với biên 3% đến 10%, và thị trường Hoa Kỳ chiếm 40% đến 50% giá trị xuất khẩu.

Ông Dũng cảnh báo rằng theo 19 US Code 2417, biện pháp này tự động hết hiệu lực sau bốn năm trừ khi ngành sản xuất trong nước yêu cầu rà soát, nhưng trên thực tế, gia hạn là thông lệ và doanh nghiệp nên giả định thuế sẽ tồn tại sau năm 2030. Ông cũng cảnh báo hai cuộc điều tra Mục 301 khác liên quan đến Việt Nam — một về dư thừa năng lực cơ cấu khởi xướng ngày 11/3 và một về bảo hộ sở hữu trí tuệ khởi xướng ngày 29/5 — mỗi cuộc có thể độc lập phát sinh thêm thuế và các mức thuế có thể cộng dồn.

Để giảm thiểu rủi ro, ông Dũng khuyên các nhà xuất khẩu trước tiên hãy xây dựng ma trận sản phẩm, xuất xứ và tình trạng miễn trừ để đo lường mức độ phơi nhiễm thực tế, sau đó xác minh chứng từ xuất xứ thay vì coi xuất xứ là một đòn bẩy, cảnh báo rằng hồ sơ điều tra đã nêu đích danh bông thô và polysilicon là các chuỗi cung ứng nhạy cảm. Ông cũng kêu gọi chính phủ đàm phán Hiệp định Thương mại Đối ứng với Hoa Kỳ, công cụ mà một số nền kinh tế bao gồm Campuchia, Indonesia và Malaysia đã sử dụng để có thuế suất thấp hơn, và phát triển công nghiệp hỗ trợ và cơ sở hạ tầng truy xuất nguồn gốc trong nước như là biện pháp phòng vệ trung và dài hạn.