Việt Nam: Doanh nghiệp đối mặt chi phí lớn để giải thể pháp nhân nằm im nhiều năm

Hàng nghìn doanh nghiệp Việt Nam đã ngừng hoạt động từ nhiều năm nay vẫn không thể hoàn tất thủ tục giải thể do nghĩa vụ thuế tồn đọng và hồ sơ thất lạc, tạo ra hiện tượng "chết lâm sàng" khi pháp nhân vẫn tồn tại trên giấy tờ.

Từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2026, cơ quan thuế đã hoàn tất đóng mã số thuế cho gần 72.000 doanh nghiệp thuộc hai nhóm trạng thái: tạm ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể (trạng thái 03) và không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và đang có nghĩa vụ thuế chưa hoàn tất (trạng thái 06). Chiến dịch làm sạch dữ liệu người nộp thuế được triển khai từ giữa tháng 5 nhằm rà soát, chuẩn hóa thông tin, theo ông Nguyễn Đức Huy, Phó trưởng ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế).

Chủ doanh nghiệp muốn giải thể phải đối mặt với chi phí lên tới hàng chục triệu đồng. Một chủ doanh nghiệp tại Hà Nội cho biết tổng số tiền phải xử lý với cơ quan thuế lên tới 47,7 triệu đồng, bao gồm phạt chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng (11,5 triệu đồng), phạt chậm nộp tờ khai thuế thu nhập doanh nghiệp (11,5 triệu đồng), phạt chậm nộp thuế môn bài (4 triệu đồng) và phí dịch vụ nộp tờ khai, thực hiện hồ sơ giải thể. Một chủ doanh nghiệp khác tại Nha Trang phản ánh chi phí có thể lên tới 70-100 triệu đồng, chủ yếu từ lệ phí môn bài tích tụ, tiền phạt chậm nộp tờ khai, tiền chậm nộp và chi phí thuê dịch vụ kế toán khôi phục sổ sách những năm cũ.

Khó khăn càng chồng chất khi nhiều chủ doanh nghiệp từng được tư vấn rằng có thể bỏ qua hồ sơ nếu doanh nghiệp không nợ nần hay doanh thu, nhưng sau đó phát hiện mọi nghĩa vụ thuế vẫn còn nguyên. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết, doanh nghiệp ngừng hoạt động lâu năm thường không lưu giữ đầy đủ sổ sách, chứng từ, khiến quá trình giải thể càng khó khăn khi quay lại xử lý. Cơ quan thuế yêu cầu doanh nghiệp phải hoàn thành các nghĩa vụ liên quan trước khi được giải thể; trường hợp không có rủi ro được ưu tiên giải quyết nhanh.

Bộ Tài chính khẳng định doanh nghiệp chỉ được giải thể sau khi thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản. Ông Nguyễn Đức Huy cho biết cơ quan thuế tiếp tục rà soát các trường hợp thực tế đã ngừng hoạt động, không phát sinh doanh thu, hóa đơn và hoạt động sản xuất kinh doanh, để đề xuất cấp có thẩm quyền hướng xử lý phù hợp, vừa bảo đảm quản lý vừa hạn chế thủ tục không cần thiết.