Việt Nam: Doanh nghiệp đối mặt yêu cầu kế toán carbon mới trong bối cảnh thị trường phát thải

Thị trường carbon đang phát triển và các quy định về công bố thông tin khí hậu chặt chẽ hơn buộc doanh nghiệp Việt Nam phải tích hợp dữ liệu phát thải vào hệ thống kế toán nhằm minh bạch chi phí, nghĩa vụ và rủi ro tài chính.

Trong nước, Chính phủ đã định hướng với Quyết định 232 về lộ trình thị trường carbon trong nước và ngày 9/2/2026, Quyết định 263 thí điểm tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính năm 2025 và 2026 cho 110 cơ sở thuộc ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Những động thái này đưa phát thải từ vấn đề môi trường thuần túy trở thành yếu tố chi phí, nghĩa vụ và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Thách thức đầu tiên là bảo đảm dữ liệu phát thải đầy đủ, nhất quán và có thể truy xuất, kiểm chứng giữa các khâu sản xuất, quản lý môi trường và kế toán. Nếu thiếu dữ liệu chuẩn hóa, doanh nghiệp khó xác định chi phí carbon một cách tin cậy hoặc chứng minh tuân thủ. Kế toán carbon không chỉ dừng lại ở đo lường mà cần đối chiếu dữ liệu phát thải với thông tin nguyên vật liệu, năng lượng tiêu thụ, quy trình sản xuất và chi phí liên quan, hỗ trợ quản trị doanh nghiệp trong các quyết định đầu tư công nghệ và tổ chức sản xuất.

Về kế toán tài chính, việc xác định cách xử lý đối với hạn ngạch được cấp miễn phí, hạn ngạch mua thêm và nghĩa vụ nộp trả có thể ảnh hưởng đến cách phản ánh tài sản, chi phí, nghĩa vụ và kết quả kinh doanh. Nếu chưa có hướng dẫn phù hợp hoặc phương pháp khác nhau, thông tin tài chính thiếu nhất quán, giảm khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp và giữa các kỳ báo cáo. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát dữ liệu phát thải gắn vối quy trình kế toán hiện hành vối trách nhiệm rõ ràng, hồ sơ truy xuấ đượ c và phối hợ p giữa các bộ phận.