Việt Nam: Doanh nghiệp chịu áp lực trả nợ khi vay ngắn hạn nuôi dự án dài hạn

Các doanh nghiệp dùng vốn vay ngân hàng ngắn hạn để đầu tư dự án kéo dài 3–5 năm đang đối mặt áp lực trả nợ trước khi dòng tiền dự án về, theo đại diện Saigon Ratings tại một diễn đàn thị trường vốn năm 2026.

Ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Saigon Ratings, chỉ ra tình trạng mất cân đối kỳ hạn vốn tại doanh nghiệp. Theo ông, khả năng tích lũy vốn nội tại của nhiều doanh nghiệp còn yếu, trong khi một số ngành, đặc biệt là bất động sản, phụ thuộc lớn vào vốn vay. Khi dòng tiền dự án chưa về kịp lịch trả nợ, doanh nghiệp đối mặt rủi ro thanh khoản; áp lực càng lớn nếu dự án chậm tiến độ hoặc hiệu quả thấp hơn dự kiến.

Ông Minh lưu ý doanh nghiệp cần phương án tài chính dự phòng, gồm nguồn tài trợ thay thế, để đáp ứng nghĩa vụ trả nợ khi môi trường kinh doanh biến động bất lợi. Một kế hoạch vốn chỉ dựa trên kịch bản dự án triển khai và thu tiền đúng tiến độ sẽ thiếu khả năng ứng phó khi giả định thay đổi. Saigon Ratings phải làm rõ mục đích sử dụng vốn, phân biệt dòng tiền kinh doanh cốt lõi với dòng tiền đầu tư tài chính và đánh giá rủi ro vốn bị rút sang công ty liên kết.

Ông Nguyễn Đỗ Hòa, Giám đốc Cơ quan Hỗ trợ tài chính xuất khẩu Vương quốc Anh (UKEF) tại Việt Nam, Lào và Campuchia, cho rằng cần xem xét trước tiên nguồn vốn có được cấu trúc phù hợp với bản chất và chu kỳ dự án hay không, trước khi so sánh lãi suất đắt hay rẻ. Ông dẫn hình thức bảo lãnh, cho vay trực tiếp của UKEF phối hợp với các ngân hàng quốc tế như Citibank, Standard Chartered, có thể tài trợ dài hạn cho dự án hạ tầng với thời hạn hoàn trả tới 15 năm, dài hơn ở một số lĩnh vực, gắn với mua sắm hàng hóa, dịch vụ từ Vương quốc Anh. Ông nhấn mạnh yêu cầu về năng lực quản trị và mô hình dự báo dòng tiền minh bạch.

Tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, ông Khương Tiến Hùng, Trưởng ban Quản lý chào bán chứng khoán, cho biết thay đổi quan trọng là cơ chế đăng ký niêm yết đồng thời với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Theo Điều 111a được bổ sung bởi Nghị định 245/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ IPO đồng thời với đăng ký niêm yết; UBCKNN và Sở Giao dịch chứng khoán phối hợp xem xét, và ngày giao dịch đầu tiên phải trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ ngày Sở chấp thuận niêm yết. Giai đoạn 2021–2024 có khoảng 16 thương vụ IPO huy động khoảng 6.500 tỷ đồng; từ cuối năm 2025 đến thời điểm diễn đàn, vốn huy động qua các tổ chức thực hiện IPO đạt khoảng 60.000 tỷ đồng. Cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát quy định và tăng giám sát mục đích sử dụng vốn sau phát hành.