Việt Nam: Lưới điện chịu áp lực kép từ El Niño khi nhu cầu tăng cao, thủy điện thấp

Hệ thống điện quốc gia Việt Nam ghi nhận công suất cực đại 58.456 MW vào ngày 24/6/2026, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm ngoái, trong bối cảnh El Niño đồng thời thúc đẩy nhu cầu làm mát và làm giảm sản lượng thủy điện.

Mức đỉnh mới này vượt kỷ lục 58.103 MW được thiết lập ngày 26/5. Sáu tháng đầu năm 2026, sản lượng điện toàn hệ thống đạt 171,54 tỷ kWh, tăng 9,9% so với cùng kỳ, theo EVN. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính nhu cầu làm mát toàn cầu đã tăng 50% kể từ năm 2015 lên khoảng 2.900 TWh mỗi năm, với đợt El Niño 2026-2027 có thể mạnh tương đương sự kiện 2015-2016, một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950.

Về phía cung, mực nước tại nhiều hồ thủy điện lớn trên sông Đà đầu tháng 7 vẫn thấp hơn mực nước dâng bình thường từ 10 đến gần 19 mét. Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự báo tổng lượng dòng chảy đến các hồ Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình và Bản Chát từ tháng 5 đến hết năm 2026 có thể thiếu hụt 10-30% so với trung bình nhiều năm. Trong đợt nắng nóng cuối tháng 6, công suất khả dụng của các nguồn nhiệt điện suy giảm khoảng 1.800 MW và có thể lên tới 2.000 MW nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài.

Kinh nghiệm của Việt Nam tương tự áp lực tại các hệ thống điện khác. Trong đợt El Niño 2015-2016, Colombia — nơi thủy điện chiếm 77% cơ cấu nguồn — ghi nhận lượng mưa giảm 40%, mực nước hồ giảm 60-70%, và giá điện giao ngay tăng từ 30-50 USD/MWh lên hơn 400 USD/MWh. Chính phủ nước này đã triển khai chương trình "Apagar paga" khuyến khích người dân tiết giảm ít nhất 5% điện năng tiêu thụ hằng ngày.