Việt Nam: Dư nợ margin lập đỉnh lịch sử trong bối cảnh thanh khoản suy yếu

Dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại Việt Nam đạt hơn 457.500 tỷ đồng vào cuối quý III/2026, tăng 14,1% so với cuối năm 2025 và là mức cao nhất lịch sử, theo dữ liệu FiinTrade của 78 công ty chứng khoán.

Dù dư nợ kỷ lục, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên trong quý chỉ khoảng 14.800 tỷ đồng, giảm 63,6% so với cùng kỳ năm trước. Các chuyên gia cho rằng một phần đáng kể dư nợ margin hiện là các khoản vay theo thỏa thuận, thường gọi là margin "deal", phục vụ nhu cầu tài chính của cổ đông lớn, nội bộ hoặc nhà đầu tư có quy mô tài sản lớn.

Ông Bùi Văn Huy, Tổng giám đốc FIDT, cho biết các khoản vay này có thể phục vụ tái cơ cấu sở hữu, thu xếp dòng tiền, tài trợ M&A hoặc nhu cầu vốn ngắn hạn, trong khi bà Châu Thiên Trúc Quỳnh, Giám đốc điều hành Khối Môi giới trong nước tại Chứng khoán Vietcap, lưu ý một bộ phận người vay dùng cổ phiếu làm tài sản bảo đảm để huy động vốn cho các hoạt động đầu tư khác, nhất là khi lãi suất ngân hàng tăng.

Các khoản vay này có thể được thiết kế theo nhu cầu riêng, cho phép chủ sở hữu duy trì quyền sở hữu và tiếp cận vốn. Điều này lý giải vì sao dư nợ margin tăng mạnh nhưng thanh khoản không cải thiện tương ứng, vì tiền vay không nhất thiết dùng để mua thêm cổ phiếu trên sàn.

Rủi ro lớn là giải chấp khi giá cổ phiếu giảm. Nếu giá trị tài sản bảo đảm suy yếu, công ty chứng khoán có thể yêu cầu bổ sung tài sản hoặc giảm dư nợ; nếu không đáp ứng, cổ phiếu có thể bị bán giải chấp. Rủi ro đặc biệt cao với cổ phiếu thanh khoản thấp và có thể lan rộng nếu cùng một mã được dùng làm tài sản bảo đảm tại nhiều công ty, tạo vòng xoáy "giá giảm – bán giải chấp – giá tiếp tục giảm". Thị trường hiện chưa có dữ liệu công khai tổng hợp về lượng cổ phiếu từng mã dùng làm tài sản bảo đảm, gây khó khăn cho việc đánh giá rủi ro tập trung và quy mô nghĩa vụ nợ.