Việt Nam: Xem xét khung pháp lý thống nhất cho thị trường hàng hóa phái sinh

Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý thống nhất cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, hiện đang vận hành dưới hai hệ thống pháp luật riêng biệt, theo một phân tích chính sách.

Thị trường chịu sự điều chỉnh của Luật Thương mại đối với giao dịch qua Sở và Thông tư 40 của Ngân hàng Nhà nước đối với sản phẩm phái sinh do ngân hàng cung cấp, tạo ra ba bất cập lớn: hạn mức vị thế không nhất quán, thiếu kho dữ liệu tập trung và trách nhiệm giám sát chưa phân rõ giữa Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 246.000 tấn hồ tiêu trị giá 1,66 tỷ USD, hơn 766.000 tấn hạt điều trị giá khoảng 5,23 tỷ USD, khoảng 1,59 triệu tấn cà phê trị giá 8,92 tỷ USD, hơn 8 triệu tấn gạo trị giá 4,1 tỷ USD và 1,9 triệu tấn cao su trị giá 3,33 tỷ USD, theo số liệu hải quan. Nước này cũng nhập khẩu khoảng 11,91 triệu tấn ngô trị giá 2,95 tỷ USD, 5,45 triệu tấn lúa mì trị giá 1,46 tỷ USD và 2,61 triệu tấn đậu tương trị giá 1,21 tỷ USD trong năm 2025.

Phân tích đề xuất bốn định hướng chiến lược cho dự thảo Luật Giao dịch Hàng hóa Phái sinh: xử lý điểm giao thoa giữa Thông tư 40 và quy định về giao dịch hàng hóa; quy định điều kiện, giới hạn an toàn vốn và cơ quan giám sát riêng cho từng vai trò của ngân hàng – đối tác giao dịch OTC, trung gian trong giao dịch niêm yết và tự doanh (bắt buộc lập công ty con độc lập); quy định nghĩa vụ báo cáo, chuẩn hóa dữ liệu và kết nối liên bộ giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính; và quán triệt nguyên tắc “Một thị trường – Một cơ chế pháp lý” với giao dịch niêm yết bù trừ tập trung qua Trung tâm thanh toán bù trừ và giao dịch OTC báo cáo về Kho dữ liệu tập trung do Bộ Công Thương quản lý.