Việt Nam cần chuyển trọng tâm FDI sang chất lượng, tránh cạnh tranh xuống đáy

Việt Nam cần chuyển chiến lược thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài từ số lượng sang chất lượng để tránh cạnh tranh xuống đáy, theo PGS-TS Lê Xuân Bá, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (nay là Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược).

Vốn FDI đăng ký 8 tháng đầu năm 2026 đạt kỷ lục 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm 2025, trong khi vốn thực hiện tăng 12% lên 17,25 tỷ USD, cao nhất 8 tháng trong 5 năm qua. Số dự án cấp mới chỉ tăng 9,4% nhưng vốn đăng ký tăng 96,8%, cho thấy quy mô dự án và chất lượng FDI đang cải thiện.

Các địa phương chịu áp lực nặng nề từ mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số giai đoạn 2026-2030, với Hải Phòng và Quảng Ninh 13%, Bắc Ninh 12,5%, Hưng Yên 11,5%, Đà Nẵng 11,22%, Nghệ An 11,02%. Ông Bá cảnh báo áp lực này có thể khiến địa phương chấp nhận FDI chất lượng thấp.

Ông kêu gọi thực hiện tinh thần Nghị quyết 10-NQ/TW: chuyển từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; chuyển dần từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết.

Ông cho rằng Việt Nam không thể học kinh nghiệm Trung Quốc về yêu cầu chuyển giao công nghệ do quy mô thị trường nhỏ hơn và năng lực lao động còn hạn chế, với chỉ khoảng 29,5% lao động có bằng cấp, chứng chỉ. Ông đề xuất thực hiện chính sách ngoại giao cây tre, kiên định nhưng uyển chuyển trong thu hút FDI, đồng thời khéo léo từ chối các dự án thâm dụng lao động như dệt may, da giày, xi măng, sắt thép.