Việt Nam: Ngành điện đối mặt điểm nghẽn tăng trưởng về giá và nhiên liệu

Nhu cầu điện tăng mạnh đang gây áp lực lên một hệ thống điện vốn đã gặp điểm nghẽn về cơ chế giá, nguồn nhiên liệu và hạ tầng, đặt ngành năng lượng vào trung tâm của nỗ lực duy trì tăng trưởng kinh tế cao.

Tiêu thụ điện tăng 7% trong năm 2025 và tiếp tục tăng tốc trong nửa đầu năm 2026, trong đó sản lượng điện thương phẩm của EVN đạt 152,5 TWh, tăng 10,2% so với cùng kỳ. Dự báo trung hạn cho thấy tiêu thụ điện đạt khoảng 510 TWh vào năm 2030, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) trên 10%/năm giai đoạn 2025-2030.

Điểm nghẽn lớn là cơ chế giá. Giá bán lẻ điện bình quân của Việt Nam khoảng 0,093 USD/kWh, thấp hơn so với Singapore (0,276 USD/kWh), Thái Lan (0,151 USD/kWh) và Indonesia (0,096 USD/kWh), nhưng cao hơn Malaysia (0,063 USD/kWh). Giá thấp gây khó khăn cho hiệu quả kinh tế của các dự án mới, đặc biệt là điện khí — giá khí đầu vào dự án Lô B ước tính khoảng 14 USD/MMBTU, kéo giá PPA lên khoảng 2.500 đồng/kWh. Tổ hợp điện LNG Nhơn Trạch 3&4 cũng đối mặt áp lực chi phí tương tự.

Tháng 5/2025, giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh tăng 4,8% lên 2.204 đồng/kWh, tạo thêm dư địa cho EVN cân đối tài chính. Dự thảo sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến trình Quốc hội vào cuối năm nay, được thiết kế để giá bán lẻ phản ánh sát hơn chi phí đầu vào. Bài toán chính sách là cân bằng giữa khả năng chi trả của người dùng và yêu cầu bảo đảm nguồn cung cho tăng trưởng kinh tế.

Chính phủ đã có những bước đi: Quyết định 893/QĐ-TTg năm 2023 thiết lập khung phát triển năng lượng quốc gia, tiếp nối bằng Quyết định 363/QĐ-BCT tháng 2/2026 về quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia sửa đổi. Khi điểm nghẽn về khả năng mua điện của EVN dần được tháo gỡ, các doanh nghiệp điện khí có triển vọng. Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (POW), với tổ hợp Nhơn Trạch 3&4 vận hành thương mại từ tháng 12/2025, dự báo doanh thu năm 2026 tăng 88% lên 64.000 tỷ đồng, lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông công ty mẹ tăng 147% lên 6.000 tỷ đồng. Tổng công ty Khí Việt Nam (GAS) mở rộng hạ tầng nhập khẩu LNG, với hợp đồng dài hạn đầu tiên với Shell cho giai đoạn 2027-2031 và lượng nhập khẩu 4 tháng đầu năm 2026 tăng 25% so với cùng kỳ, đạt 1,7 bcm.