Việt Nam đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho chứng khoán

Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, trong đó đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho thị trường chứng khoán, cho phép thử nghiệm trong phạm vi giới hạn đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới.

Dự thảo được Chính phủ trình Quốc hội chiều 17/10/2026 tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, xác lập các nguyên tắc về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian, tiêu chí lựa chọn và giám sát thử nghiệm, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt. Đề xuất này được đưa ra sau hai vụ lừa đảo tiền ảo lớn: tháng 3/2026, Công an TP. Đà Nẵng thông báo tìm bị hại trong vụ án liên quan đến "tiền ảo DRK", các đối tượng chiếm đoạt hơn 1.880 Bitcoin, hơn 37.000 Ethereum và gần 2,7 triệu USDT, tương đương khoảng 2.000 tỷ đồng; tháng 5/2025, Công an tỉnh Đồng Nai triệt phá đường dây lập sàn giao dịch tiền ảo MTC (Matrix Chain), với tổng số tiền nạp vào hệ thống lên tới hơn 10.000 tỷ đồng.

Tại tọa đàm tháng 7/2026 ở Hà Nội, ông Tô Trần Hòa, đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết nếu triển khai đại trà sản phẩm mới khi quy định chưa đầy đủ có thể gây thiệt hại lớn. Cơ quan quản lý đang nghiên cứu cơ chế sandbox để thử nghiệm trước khi đưa mô hình mới vào khuôn khổ pháp lý chính thức, áp dụng cho các sản phẩm như cơ chế nhà tạo lập thị trường và giao dịch tần suất cao (HFT) đối với một số nhóm cổ phiếu.

Thảo luận tại hội trường ngày 28/10/2026, nhiều đại biểu Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư trong sandbox. Đại biểu Nguyễn Như So (đoàn Bắc Ninh, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dabaco Việt Nam) đề nghị tổ chức tham gia phải công khai thông tin rủi ro, trích lập quỹ bảo vệ và bồi thường bắt buộc nếu thiệt hại từ lỗi cố ý hoặc vi phạm cam kết. Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đề nghị làm rõ việc tách biệt tài sản khách hàng, bảo vệ dữ liệu và cơ chế giải quyết khiếu nại. Đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) đề nghị phân biệt rủi ro công nghệ khách quan với sai phạm chủ quan, nghiên cứu bảo hiểm rủi ro công nghệ. Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn Hà Nội) lưu ý không thể lấy lý do đang thử nghiệm để miễn trừ trách nhiệm khi doanh nghiệp tiếp tục sử dụng hệ thống có lỗi nghiêm trọng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát cơ chế sandbox để bảo đảm tính đồng bộ với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Luật Chứng khoán sẽ tập trung quy định các điều kiện đặc thù của thị trường vốn. Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin của các sở giao dịch và cơ quan quản lý, lấy quyền lợi và sự an toàn của nhà đầu tư làm trọng tâm.