Việt Nam tái định hình chuỗi cung ứng nông sản trước thềm quy định chống phá rừng của EU

Chuỗi cung ứng nông sản của Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi khi quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu sắp có hiệu lực, theo các chuyên gia trong ngành.

Từ ngày 30/12/2026, EUDR sẽ áp dụng với doanh nghiệp lớn và vừa, mở rộng sang doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ từ 30/6/2027. Quy định bao trùm hơn 80 dòng hàng thuộc 7 nhóm sản phẩm gồm gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu tương và gỗ - tất cả đều là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Nhà nhập khẩu EU phải thu thập dữ liệu chứng minh hàng hóa không gây mất rừng và phù hợp pháp luật địa phương, sau đó lưu trữ thông tin trong 5 năm, theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Quy định thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam nâng cao minh bạch nguồn gốc và năng lực quản trị chuỗi cung ứng, theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI. Ông kêu gọi ba chuyển dịch: từ hồ sơ xuất khẩu sang dữ liệu chuỗi cung ứng bảo đảm truy xuất từ thửa đất tới container; từ tuân thủ đơn lẻ sang hợp tác ngành hàng với sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý; từ bị động sang chủ động, biến lợi thế Việt Nam thuộc nhóm quốc gia rủi ro thấp thành lợi thế cụ thể của từng lô hàng.

Cơ chế thẩm định bắt buộc tương tự đang được xây dựng tại Vương quốc Anh (Anh, Scotland và Wales), nhắm vào 7 nhóm hàng hóa tương tự cho doanh nghiệp có doanh thu hằng năm từ 1 triệu bảng Anh trở lên. Dự kiến tham vấn công khai cuối năm nay, hoàn thiện văn bản pháp lý và hướng dẫn kỹ thuật năm 2027, áp dụng vào khoảng năm 2028. Anh hiện chiếm khoảng 10% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam, theo ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Vĩnh Hiệp, Phó Chủ tịch Vicofa. Diện tích cà phê được chứng nhận hiện mới khoảng 30%, theo ông Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình chính sách thương mại lâm sản (Forest Trends), người kêu gọi doanh nghiệp và người sản xuất cung cấp dữ liệu thực địa, còn Nhà nước xây dựng hạ tầng dữ liệu nền.