Việt Nam: Công ty chứng khoán đối mặt rủi ro nợ margin khi thanh khoản cổ phiếu biến mất

Dư nợ margin của các công ty chứng khoán Việt Nam đã lên mức kỷ lục, trong khi loạt cổ phiếu giảm sàn cuối tháng 9, dấy lên lo ngại về khả năng xử lý tài sản bảo đảm và mức độ tập trung tín dụng.

Tính đến cuối quý II/2026, tổng dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán, gồm margin và ứng trước tiền bán, ước đạt 445.000 tỷ đồng, trong đó dư nợ margin ước đạt 435.000 tỷ đồng, tăng 30.000 tỷ đồng so với cuối quý I và lập mức cao nhất lịch sử. Có 16 công ty chứng khoán ghi nhận dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng, trong đó TCBS, SSI, VPBankS (mã VPX), VPS và HSC đều trên ngưỡng 1 tỷ USD. TCBS tiếp tục đứng đầu với hơn 51.500 tỷ đồng, tăng gần 7.000 tỷ đồng sau một quý.

Trong báo cáo cập nhật ngành chứng khoán, VIS Rating cho biết mức độ tập trung tín dụng trong cho vay ký quỹ đang gia tăng. Khi nhu cầu vay của khách hàng cá nhân ở mức thấp, một số công ty chứng khoán liên kết với ngân hàng đã mở rộng cho vay đối với khách hàng lớn, xu hướng có thể tiếp tục trong nửa cuối năm 2026. Dữ liệu bao phủ 30 công ty chứng khoán lớn nhất, chiếm khoảng 90% tổng tài sản toàn ngành.

Dư nợ margin cao diễn ra cùng cuộc đua tăng vốn của ngành. HDBS, LPS, VCBS và VIX đã huy động khoảng 40.000 tỷ đồng vốn mới trong nửa đầu năm 2026, giúp tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành giảm từ 2,4 lần cuối năm 2025 xuống 2,2 lần. Tuy nhiên, VIS Rating dự báo đòn bẩy có thể tăng trở lại 2,3-2,4 lần trong nửa cuối năm 2026 khi bảng cân đối mở rộng. Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản bình quân (ROAA) của toàn ngành giảm từ 5,6% năm 2025 xuống 4,3% trong nửa đầu năm 2026, do chi phí vốn tăng và hiệu quả tự doanh suy giảm.

Ngày 28/9, nhiều cổ phiếu trên HOSE giảm hết biên độ. PNJ có gần 17 triệu cổ phiếu dư bán sàn; NVL giảm về 11.050 đồng/cổ phiếu, với hơn 46 triệu đơn vị chờ bán. PNJ có tổng cộng 4 phiên sàn liên tiếp từ 28/9 đến 1/10, trong khi KOS có 9 phiên liên tiếp giảm hết biên độ đến 1/10, xuống 15.800 đồng/cổ phiếu, thấp nhất hơn 6 năm, thanh khoản gần như đóng băng — phiên 29/9 chỉ khớp 300 cổ phiếu, trong khi hơn 21 triệu đơn vị chờ bán giá sàn.