Việt Nam tìm cách đánh thức nguồn lực 4,5 triệu tỷ đồng trong doanh nghiệp nhà nước

Việt Nam đang thúc đẩy cải cách để nâng cao hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), vốn nắm giữ tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, sau khi Nghị quyết Trung ương chỉ trích hiệu quả hoạt động chưa tương xứng.

Nghị quyết 79-NQ/TW yêu cầu DNNN dẫn dắt nền kinh tế bằng năng lực cạnh tranh và công nghệ, không phải bằng bao cấp hay ưu đãi hành chính. Các chuyên gia cho rằng mô hình quản trị hiện tại có chuỗi ủy quyền dài từ nhân dân đến Nhà nước, bộ/ngành và người đại diện, làm giảm động lực tối đa hóa hiệu quả và triệt tiêu tinh thần dám chịu rủi ro. Trường hợp công cụ phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu (hedging) của Pacific Airlines dẫn đến thua lỗ được nêu như một ví dụ làm lãnh đạo DNNN e dè.

Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính), cho rằng sự thiếu triệt để trong phân cấp, phân quyền tạo tâm lý sợ sai, khiến doanh nghiệp chạy đi “xin ý kiến” nhiều tầng nấc, làm chậm cơ cấu lại và tuột mất cơ hội đầu tư. Ông Bùi Khắc Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nêu nghịch lý: “Chúng ta giao vốn, giao tài sản cho doanh nghiệp, nhưng lại không coi đó là tài sản thực sự của họ”, khiến tài sản trên sổ sách gần như “bất động”.

Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025 đã mở rộng quyền tự quyết cho doanh nghiệp. Ngày 24/8, Quốc hội cũng thông qua Nghị quyết quy định cơ chế đặc thù xử lý hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế nhà nước, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nếu vì lợi ích chung. Các chuyên gia cho rằng đây sẽ là “chiếc phao” pháp lý giúp các nhà quản lý mạnh dạn hơn.