Việt Nam: Thách thức lớn trên hành trình xanh hóa ngành đóng tàu

Khoảng cách lớn giữa định hướng chuyển đổi xanh và năng lực thực tế của phần lớn nhà máy đóng tàu Việt Nam đang đặt ra nhiều thách thức về công nghệ, nguồn vốn, nhân lực và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Công ty Đóng tàu Hạ Long, đơn vị thành viên của SBIC, đang đóng mới 15 tàu dịch vụ điện gió ngoài khơi và 1 tàu hút bùn cho Tập đoàn Damen (Hà Lan) trong năm 2026, với tổng giá trị khoảng 178,23 triệu euro. Công ty cũng đang đóng 6 tàu MPASV 10020 đa năng trị giá 13,7 triệu euro/tàu, được thiết kế với hệ thống động lực hybrid diesel-điện kết hợp bộ pin dung lượng gần 4.000 kWh, có khả năng tích hợp hệ thống phát điện sử dụng hydrogen trong tương lai.

Ông Đàm Quang Trung, Chủ tịch HĐTV Công ty Đóng tàu Hạ Long, cho biết các đơn hàng này giúp bảo đảm việc làm cho hàng ngàn lao động trong khi doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ kép vừa tái cơ cấu, vừa duy trì sản xuất. Ông nhấn mạnh xu hướng chuyển dịch sang tàu chuyên dụng công nghệ cao, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải mở ra cơ hội tiếp cận các đơn hàng có giá trị cao hơn.

Ngành đóng tàu Việt Nam có khoảng 90 doanh nghiệp đóng tàu biển và 410 cơ sở đóng phương tiện thủy nội địa, trong đó khoảng 120 doanh nghiệp có khả năng đóng, sửa chữa tàu trên 1.000 tấn. Các nhà máy thuộc SBIC nắm giữ khoảng 45% năng lực đóng tàu quốc gia, với công suất đóng mới khoảng 1,23 triệu tấn/năm và sửa chữa khoảng 654.000 tấn/năm, nhưng phần lớn vẫn sử dụng máy móc, dây chuyền được đầu tư từ khoảng 20 năm trước. Công ty Đóng tàu Hạ Long không tiếp cận được vốn tín dụng, chủ yếu nhận gia công bằng tiền ứng trước của chủ tàu, trong khi lợi nhuận không đủ bù đắp chi phí lãi vay từ khối nợ cũ hơn 10.000 tỷ đồng.