Việt Nam: Công nghiệp đóng tàu có thể học hỏi từ chiến lược phục hưng của Nhật Bản

Nhật Bản đang triển khai chiến lược phục hưng ngành công nghiệp đóng tàu với gói vốn khoảng 1.000 tỷ yên (tương đương 6,7 tỷ USD), đặt mục tiêu tăng gấp đôi sản lượng lên 18 triệu GT/năm vào năm 2035 thông qua hiện đại hóa nhà máy, robot hóa, chuyển đổi xanh và tái cơ cấu doanh nghiệp.

Chiến lược của Nhật Bản dựa trên bốn trụ cột: huy động nguồn lực tài chính công - tư quy mô lớn, gồm quỹ chuyên trách 350 tỷ yên (khoảng 2,3 tỷ USD) của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông vận tải và Du lịch (MLIT) trong 10 năm; đẩy mạnh sử dụng robot hàn tích hợp AI từ năm 2026; đi đầu trong chuyển đổi xanh thông qua Quỹ Đổi mới Xanh với các hãng vận tải biển như NYK, MOL và các nhà chế tạo máy như Kawasaki, IHI; thúc đẩy hợp tác, sáp nhập giữa các doanh nghiệp như liên doanh Nihon Shipyard giữa Imabari Shipbuilding và Japan Marine United (JMU).

Đối với Việt Nam, cơ hội xuất hiện khi các tập đoàn đóng tàu lớn của Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản đã nhận đơn hàng đến năm 2030, tạo dư địa cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam hiện có gần 500 cơ sở đóng tàu, gồm 88 nhà máy đóng tàu biển, hơn 120 ụ, triền đà và khoảng 15 ụ lớn phục vụ đóng mới tàu trọng tải 30.000-100.000 DWT.

Các khuyến nghị chính sách bao gồm tháo gỡ vướng mắc về thuế VAT và thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị chuyên dùng trong nước chưa sản xuất được; xem xét ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 10-15 năm; cải thiện khả năng tiếp cận bảo lãnh hoàn trả (RG) cho hợp đồng xuất khẩu; tự động hóa có trọng điểm và số hóa quản trị; giữ gìn lực lượng lao động lành nghề thông qua duy trì sản xuất ổn định; tái cấu trúc ngành theo ba cụm động lực: Hải Phòng - Quảng Ninh (miền Bắc), Quảng Ngãi - Khánh Hòa (miền Trung) và TP.HCM - Bà Rịa - Vũng Tàu (miền Nam).