Việt Nam trình Quốc hội dự luật giao dịch phái sinh cà phê, gạo, hồ tiêu

Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh vào ngày 11 tháng 11, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ và thống nhất cho hoạt động này tại Việt Nam.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình Tờ trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Dự thảo gồm 8 chương, 57 điều. Luật quy định thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh gồm thị trường tập trung và thị trường OTC; Sở giao dịch hàng hóa được tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh nhưng phải phân định rõ sản phẩm, thành viên, tài khoản, thanh toán và quản trị rủi ro.

Theo dự thảo, Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là các cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm độc lập với Sở giao dịch và thực hiện thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, quản trị rủi ro và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phòng ngừa rủi ro, giao dịch với khách hàng, nhận và chuyển tiếp lệnh, tự doanh, tạo lập thị trường, giao dịch đối ứng, tham gia thành viên giao dịch, thành viên bù trừ và cung cấp dịch vụ thanh toán, tài sản bảo đảm trong phạm vi được cấp phép. Giao dịch OTC có thể được thanh toán bù trừ qua Trung tâm trên cơ sở tự nguyện. Liên thông qua biên giới phải lựa chọn, thẩm định đối tác và tuân thủ pháp luật về ngoại hối, thanh toán, phòng chống rửa tiền, an ninh mạng và dữ liệu.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết khối lượng giao dịch tập trung tăng từ 58.900 hợp đồng năm 2019 lên hơn 1,14 triệu hợp đồng năm 2024 và khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025; giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân khoảng 7.500 tỷ đồng/ngày với khoảng 38 mặt hàng và hơn 40 loại hợp đồng. Quy mô, thanh khoản còn hạn chế và ít doanh nghiệp tham gia phòng ngừa rủi ro, trong khi khối lượng phái sinh niêm yết toàn cầu năm 2025 đạt 119,29 tỷ hợp đồng, phái sinh hàng hóa khoảng 10,5 tỷ hợp đồng. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD.

Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3-5 mặt hàng và đạt 8-10 triệu hợp đồng mỗi năm. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật, song đề nghị đánh giá kỹ yêu cầu quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng chống rửa tiền và tính khả thi của nguồn lực, đồng thời nghiên cứu quy định trực tiếp tại luật các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi thử nghiệm có kiểm soát.