Việt Nam và Thụy Sĩ mở rộng tài trợ nghiên cứu khoa học, ký VEFTA

Việt Nam và Thụy Sĩ đã ký Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và EFTA (VEFTA), mở đường cho dòng chảy hàng hóa và tri thức xuyên biên giới, trong bối cảnh hợp tác tài trợ khoa học giữa hai nước đã hỗ trợ hơn 20 dự án nghiên cứu chung với tổng kinh phí giải ngân khoảng 8 triệu USD.

Hai bên cũng đã ký Ý định thư về hợp tác phát triển nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhân chuyến thăm của Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin. Khuôn khổ hợp tác khoa học công nghệ song phương triển khai từ năm 2020 vận hành theo cơ chế đồng thuận: nhà khoa học hai nước cùng xác định bài toán nghiên cứu, thẩm định chung đề xuất, và mỗi quỹ quốc gia tự tài trợ cho nhóm nghiên cứu của mình.

Phát biểu tại diễn đàn mở rộng kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và các nước, tổ chức tại Hà Nội ngày 5/11, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và dịch bệnh vẫn là những thách thức mà không quốc gia nào có thể giải quyết một mình. Bộ trưởng nêu ba định hướng trọng tâm: đầu tư dài hạn vào con người và dành thời gian cho nghiên cứu cơ bản, thiết lập liên kết hữu cơ giữa giới nghiên cứu và doanh nghiệp, và đưa hợp tác quốc tế vào các chương trình hành động cụ thể.

PGS.TS Đào Xuân Chiến, Giám đốc NAFOSTED, cho rằng hợp tác hiệu quả cần chuyển từ trao đổi thông tin sang phát triển các chương trình chung, và từ cấp vốn riêng lẻ sang điều phối mọi nguồn lực tài trợ. Ông đề nghị các cơ quan tài trợ chấp nhận rủi ro và độ trễ tất yếu của nghiên cứu. Mô hình liên kết "3 nhà" tại diễn đàn xác định Nhà quản lý ban hành chính sách và huy động vốn, Nhà khoa học phát triển tri thức và kiểm chứng công nghệ, Nhà doanh nghiệp kiểm chứng thương mại qua đặt hàng và thử nghiệm.

Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass cảnh báo về xu hướng nóng vội trong thương mại hóa: nếu chỉ tài trợ cho nghiên cứu ứng dụng thương mại hóa, sẽ có rủi ro bỏ qua những phát kiến có thể làm thay đổi cuộc sống trong 10 đến 20 năm tới. Các chương trình đang mở rộng sang ứng dụng AI trong chẩn đoán y tế, y sinh học phối hợp với Đại học Geneva và thích ứng biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long. Quỹ Khoa học Quốc gia Thụy Sĩ và NAFOSTED đang chuẩn bị cho đợt kêu gọi tài trợ nghiên cứu chung lần thứ ba vào năm 2027.