Việt Nam: Chính sách thuế cần thúc đẩy doanh nghiệp nâng vị thế chuỗi cung ứng toàn cầu

Chính sách thuế cần chuyển từ thu hút đầu tư sang nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, theo các quan chức và chuyên gia tại một diễn đàn.

Dòng vốn FDI tiếp tục mạnh, với Singapore dẫn đầu 6,98 tỷ USD trong năm 2025, tiếp theo là Trung Quốc 5,19 tỷ USD và Hàn Quốc 4,20 tỷ USD, theo ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược. Trong 8 tháng đầu năm 2026, các đối tác đầu tư chính gồm Singapore, Hàn Quốc, Hồng Kông, Malaysia, Trung Quốc và Nhật Bản. Tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam tăng từ 668,5 tỷ USD năm 2021 lên 930,05 tỷ USD năm 2025, xuất khẩu tăng từ 336,25 tỷ USD lên 475,04 tỷ USD, nhưng xuất khẩu của khu vực trong nước giảm 6,1% trong năm 2025 trong khi khu vực FDI tăng 26,1%.

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho biết chính sách thuế từ lâu đã là đòn bẩy phát triển kinh tế nhưng hiệu quả cần được nhìn từ kết quả doanh nghiệp tạo ra. Ưu đãi dựa vào địa bàn hoặc quy mô vốn không đảm bảo năng lực công nghệ cao, và ưu đãi không gắn với kết quả có thể chỉ giảm nghĩa vụ thuế mà không thúc đẩy R&D, năng suất, xuất khẩu hay nội địa hóa. "Vấn đề không còn đơn thuần là có thêm bao nhiêu ưu đãi, mà là ưu đãi thuế tạo ra sự thay đổi gì ở doanh nghiệp," bà nhấn mạnh.

Cần chuyển trọng tâm sang nâng cấp doanh nghiệp Việt Nam để trở thành mắt xích giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu, bà nói thêm. Ưu đãi thuế cần gắn với kết quả đầu ra như đầu tư R&D, đổi mới công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, tăng tỷ lệ cung ứng cho tập đoàn đa quốc gia hoặc mở rộng thị trường xuất khẩu. Cần nghiên cứu thêm cơ chế cho phép chuyển tiếp phần khấu trừ thuế R&D chưa dùng hết sang các năm sau, và hoàn thuế GTGT nhanh dựa trên lịch sử tuân thủ đối với doanh nghiệp có uy tín.