Việt Nam: Hoàn thuế 172.000 tỷ đồng, chậm hoàn thuế bị chất vấn

Trong 10 tháng đầu năm 2026, cơ quan thuế đã hoàn khoảng 172.000 tỷ đồng, đạt khoảng 99% dự toán.

Con số được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu tại phiên chất vấn của Quốc hội ngày 12/11, tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm 2025. Trả lời đại biểu về việc Nhà nước chậm hoàn thuế có phải trả lãi tương ứng hay không, Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc “lỗi của ai người ấy chịu”: nếu người nộp thuế đã cung cấp hồ sơ đầy đủ, đúng quy định nhưng cơ quan thuế hoặc cán bộ tiếp nhận không xử lý đúng thời hạn thì phải xử lý trách nhiệm, kể cả bồi thường vật chất nếu gây thiệt hại.

Theo Bộ trưởng, khoảng 80% hồ sơ hoàn thuế thuộc diện hoàn trước, kiểm tra sau, trong đó 88% được giải quyết trong 7 ngày. Với khoảng 20% hồ sơ phải kiểm tra trước khi hoàn, thời gian xử lý bình quân giảm từ khoảng 50 ngày xuống còn 40 ngày. Cơ chế trả lãi 0,03% mỗi ngày khi chậm ban hành quyết định hoàn thuế do lỗi của cơ quan thuế theo Luật Quản lý thuế 2019 đã bị bãi bỏ từ ngày 1/1/2025, và Luật Quản lý thuế 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, không khôi phục cơ chế này.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho rằng phát biểu của Bộ trưởng là thông điệp tích cực nhưng hoạt động thực thi công vụ phải căn cứ vào pháp luật. Luật Quản lý thuế 2025 không quy định cơ chế bồi thường riêng đối với thiệt hại do chậm hoàn thuế, song doanh nghiệp bị thiệt hại lớn có thể yêu cầu giải quyết theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Ông Tú lưu ý chậm hoàn thuế không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đương nhiên được bồi thường, mà phải có căn cứ xác định hành vi trái pháp luật gây ra thiệt hại. Ông đề xuất nghiên cứu bổ sung cơ chế xử lý đối với trường hợp chậm hoàn thuế do lỗi của cơ quan thuế ngay trong Luật Quản lý thuế, có thể xem xét khôi phục cơ chế tính lãi khi xác định rõ lỗi thuộc về cơ quan thuế và hồ sơ của người nộp thuế đã đầy đủ, giúp doanh nghiệp bù đắp một phần thiệt hại và tạo sức ép để cơ quan thuế giải quyết đúng hạn.

Theo số liệu của Ban Nghiệp vụ, Cục Thuế, khoảng 0,9% hồ sơ hoàn thuế có thời gian giải quyết kéo dài hơn quy định, với ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, doanh nghiệp chưa lập đầy đủ, chính xác bộ hồ sơ nên phải giải trình, bổ sung hoặc tự xin rút để lập lại. Thứ hai, hồ sơ có dấu hiệu rủi ro về hóa đơn, chứng từ thanh toán hoặc đối tác trung gian, buộc cơ quan thuế gửi công văn xác minh tới hải quan, ngân hàng, công an hoặc cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp đầu vào. Thứ ba, vướng mắc chính sách liên quan đến các cơ quan liên ngành cần xin ý kiến trước khi giải quyết hoàn.