Việt Nam: Câu chuyện Ba Huân, Lộc Trời cho thấy khoảng cách quản trị khi thương hiệu lớn

Việc BIDV thông báo bán đấu giá phần lớn tài sản của Ba Huân và công ty công nghệ cao đã đưa ra ánh sáng những thách thức về quản trị tại các doanh nghiệp gia đình Việt Nam từng mạnh.

Ba Huân, một tên tuổi quen thuộc trong ngành trứng và thực phẩm Việt Nam với lợi thế về nhận diện thương hiệu, mạng lưới phân phối và uy tín xây dựng qua nhiều năm, đang bị rao bán trên khoản nợ hơn 624 tỷ đồng. Năm 2018, doanh nghiệp dự kiến nhận khoản đầu tư 32,5 triệu USD từ VinaCapital nhưng thương vụ không thành do bất đồng về điều kiện đầu tư và quản trị. Sau đó, Ba Huân tiếp tục tìm kiếm đối tác mở rộng nhưng không thành.

Mô hình tương tự xảy ra tại Lộc Trời, doanh nghiệp ngành lúa gạo từng có doanh thu cả chục nghìn tỷ đồng và lợi nhuận hơn 400 tỷ đồng/năm, nhưng sau đó rơi vào khủng hoảng về nhân sự và tài chính. Doanh nghiệp vận hành chuỗi phức tạp từ vật tư nông nghiệp, liên kết nông dân, thu mua, chế biến đến xuất khẩu và thu hồi công nợ. Khi tăng trưởng nhanh hơn năng lực quản trị dòng tiền, doanh nghiệp đối diện với áp lực thanh toán và nợ.

Theo lãnh đạo các quỹ đầu tư, doanh nghiệp gia đình Việt Nam thường muốn có vốn nhưng không muốn thay đổi, chia sẻ quyền lực, minh bạch hóa thông tin hay thay đổi quy trình vận hành. GS. Phan Văn Trường, chuyên gia quản trị doanh nghiệp, cho rằng thương hiệu có thể thành công nhờ hiểu biết thị trường của người sáng lập, nhưng lợi thế đó cần chuyển hóa thành năng lực hệ thống. Bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch VIOD, nhận định giá trị doanh nghiệp không chỉ nằm ở con số tài chính, yếu tố phi tài chính có vai trò lớn hơn, và thiếu thích ứng quản trị có thể phá hủy lợi thế hàng chục năm.