Việt Nam: Cải cách thủ tục giải thể doanh nghiệp nhằm thúc đẩy khởi nghiệp

Theo PGS.TS Phan Phương Nam, Phó trưởng Khoa Luật thương mại, Trường đại học Luật TP.HCM, Việt Nam cần thay đổi tư duy pháp lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, coi giải thể doanh nghiệp là quy luật đào thải tự nhiên để giải phóng nguồn lực cho các dự án kinh doanh mới.

Luật hiện hành tiếp cận việc rút khỏi thị trường với sự e dè, khiến mọi doanh nghiệp muốn đóng cửa trở thành đối tượng tiềm ẩn vi phạm. Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu quyết toán thuế kéo dài và sự lệch pha giữa cơ quan Thuế và Đăng ký kinh doanh. Hàng trăm nghìn doanh nghiệp tại trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đăng ký) đã "chết lâm sàng" nhưng chưa thể giải thể do vướng mắc pháp lý.

Ông đề xuất cơ chế giải thể rút gọn cho nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, không phát sinh doanh thu hoặc chấp hành tốt pháp luật, có thể hoàn tất trong 5-7 ngày làm việc với một bản cam kết duy nhất. Đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động 3 năm liên tục và không có khiếu nại từ chủ nợ, cần áp dụng cơ chế xóa tên tự động theo mô hình của Anh hay Singapore.

Để cân bằng giữa yêu cầu quản lý thuế và tự do kinh doanh, ông cho rằng cần tách bạch sinh mệnh pháp nhân và nghĩa vụ tài sản cá nhân. Việc giải thể nhanh được thực hiện dựa trên cam kết, nhưng nếu hậu kiểm phát hiện gian lận, khoản nợ sẽ chuyển thành nghĩa vụ dân sự cá nhân của người đại diện hoặc chủ sở hữu, có thể bị áp dụng chế tài như tạm hoãn xuất cảnh, khấu trừ tài khoản ngân hàng hoặc hạn chế thành lập doanh nghiệp mới.