Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đề xuất giám sát chống rửa tiền chặt chẽ hơn

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, theo đó yêu cầu các tổ chức tín dụng cung cấp thông tin chi tiết về hội đồng quản trị, ban lãnh đạo cấp cao, cổ đông ngoại lớn nhất, cũng như nhóm khách hàng VIP và người có ảnh hưởng chính trị (PEP) vào hệ thống dữ liệu giám sát tập trung.

Dự thảo đặt ra yêu cầu rất cụ thể về thu thập dữ liệu quản trị và sở hữu. Các đối tượng chịu sự giám sát phải kê khai danh sách thành viên hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên, ban kiểm soát và toàn bộ ban giám đốc từ cấp giám đốc khối trở lên, bao gồm họ tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ. Công tác giám sát rủi ro khách hàng được nâng lên mức độ chặt chẽ chưa từng có, với yêu cầu thống kê và theo dõi riêng biệt các nhóm PEP, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức. Dự thảo cũng yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực rủi ro cao như dịch vụ tài sản mã hóa, bất động sản, kim loại quý, đá quý, sòng bạc. Các dòng giao dịch qua nhiều kênh — giao dịch tại quầy, điện tử từ xa, ATM, tiền gửi, tài trợ thương mại, chuyển tiền điện tử, thu đổi ngoại tệ, đầu tư và giao dịch liên quan đến quốc gia có rủi ro cao — cũng được đưa vào hệ thống theo dõi.

Dự thảo thiết lập quy trình ba bước: tiếp nhận, thu thập, tổng hợp và xử lý dữ liệu; giám sát tuân thủ hoặc giám sát trên cơ sở rủi ro; lập báo cáo và đề xuất biện pháp xử lý. Việc đánh giá dựa trên ba trụ cột: rủi ro cấu trúc; rủi ro cố hữu từ khách hàng, sản phẩm, kênh phân phối, địa lý; và năng lực kiểm soát nội bộ. Kết quả phân loại theo ba mức thấp, trung bình, cao sẽ làm căn cứ để NHNN xác định đối tượng, tần suất, nội dung và quy mô thanh tra. NHNN cho biết phương pháp giám sát tuân thủ hiện tại chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro, hạn chế khả năng phân bổ nguồn lực và phát hiện sớm rủi ro. Việc áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro từ năm 2025 đã giúp nhận diện tốt hơn các đối tượng có rủi ro cao, song NHNN đánh giá phương pháp này vẫn ở giai đoạn đầu, chưa đồng bộ và thiếu khung pháp lý đầy đủ.