Việt Nam: Doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu giảm dù xuất khẩu tăng mạnh

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh nhưng tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu giảm, cho thấy dư địa lớn để nâng giá trị trong chuỗi, theo các diễn giả tại một diễn đàn.

Tại Diễn đàn đối thoại “Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu: Từ tín hiệu đến hành động”, ông Nguyễn Đức Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) dẫn Báo cáo Triển vọng Chuỗi giá trị toàn cầu năm 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Ông cho biết các nhà sản xuất toàn cầu đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng dựa trên nhiều yếu tố về mức độ sẵn sàng, không chỉ dựa vào chi phí lao động. Năm 2024, xuất khẩu hàng hóa Việt Nam đạt 405,5 tỷ USD, tăng 14,3% so với năm trước, nhưng khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp 28,3%. Tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu giảm từ 35% năm 2009 xuống 18% năm 2023.

Theo ông Huy, thách thức không nằm ở năng lực xuất khẩu mà ở vị trí của doanh nghiệp trong mạng lưới giá trị. Nhà mua hàng toàn cầu hiện ưu tiên kết nối số, khả năng chống chịu, bền vững và minh bạch bên cạnh chất lượng và chi phí.

Bà Vân Nguyễn, Phụ trách Chương trình nghị sự khu vực (WEF) cho rằng ASEAN có thể trở thành trung tâm sản xuất đáng tin cậy nếu kết nối các năng lực bổ trợ. Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) dự kiến hoàn tất năm 2026 có thể giải quyết tình trạng phân mảnh dữ liệu và tiêu chuẩn. Bà Anne-Katrin Pfister, Trưởng bộ phận Chính sách Thương mại số khu vực châu Á - Thái Bình Dương (WEF) cho rằng khu vực cần số hóa dòng thương mại từ đầu đến cuối để nâng vị trí trong chuỗi giá trị.