Việt Nam: Kinh tế sau 81 năm độc lập, từ nghèo nàn thuộc địa đến khát vọng thu nhập trung bình cao

Nền kinh tế Việt Nam đã vươn lên từ một xứ sở nông nghiệp lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá thành nước có thu nhập trung bình với GDP khoảng 12,85 triệu tỷ đồng (514 tỷ USD) vào năm 2025, đứng thứ tư ASEAN và thứ 32 thế giới.

Sau 81 năm kể từ ngày độc lập khỏi chế độ thực dân năm 1945, GDP bình quân đầu người năm ngoái đạt khoảng 5.026 USD, và thu nhập quốc dân bình quân đầu người đạt khoảng 4.750 USD – vượt ngưỡng thu nhập trung bình cao. Kinh tế tăng trưởng 8,02% trong năm 2025, với tốc độ bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 6,2%/năm. Công nghiệp và xây dựng chiếm 37,65% GDP, dịch vụ chiếm 42,75%, nông nghiệp chiếm 11,64%. Kinh tế số đóng góp khoảng 14,02% GDP.

Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa vượt 930 tỷ USD năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm 20 nền kinh tế thương mại hàng đầu thế giới. Khu vực tư nhân đóng góp hơn 50% GDP và sử dụng khoảng 85% lực lượng lao động. Tổng vốn FDI đăng ký giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 185 tỷ USD, cao hơn giai đoạn 2016-2020. Tỷ lệ nghèo giảm bình quân khoảng một điểm phần trăm mỗi năm, tuổi thọ trung bình đạt 74,8 tuổi, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 95,2%.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng đang bộc lộ giới hạn. Hệ số ICOR bình quân giai đoạn 2021-2025 khoảng 6,4, năng suất lao động chỉ tăng 5,2%/năm, và năm 2025 mới chỉ 29,2% lao động qua đào tạo có bằng chứng chỉ. Ngân hàng Thế giới năm 2025 cho rằng Việt Nam cần một “cú hích thể chế” tập trung vào đầu tư công thông minh hơn, quy định rõ ràng và có thể dự báo, nền công vụ có trách nhiệm giải trình và quản trị địa phương hiệu quả hơn. Khoảng ba phần tư doanh nghiệp may mặc và điện tử trong khảo sát năm 2024 hoạt động tại khu vực chịu căng thẳng nhiệt đáng kể, ảnh hưởng tới hơn 1,3 triệu lao động.

Nhìn đến năm 2030, nếu duy trì tăng trưởng thực 7-8%/năm, GDP danh nghĩa có thể đạt 750-850 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm ba nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á. Kịch bản tăng trưởng bình quân 10%/năm giai đoạn 2026-2030 có thể đẩy GDP tiến gần hoặc vượt 900 tỷ USD. Mục tiêu được tuyên bố là trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.