Việt Nam: Bộ trưởng Tài chính chỉ ra khâu tổ chức thực hiện là điểm nghẽn đầu tư công

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết trước Quốc hội rằng khâu yếu nhất trong đầu tư công vẫn là tổ chức thực hiện, đặc biệt là khâu chuẩn bị dự án, trong khi thủ tục giải ngân đã được cải tiến rất nhiều.

Trả lời chất vấn ngày 12/11, Bộ trưởng nêu một dự án đầu tư công phải trải qua 5 khâu: lựa chọn và đề xuất danh mục dự án; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư và phân bổ vốn; tổ chức triển khai thực hiện; thanh quyết toán và đưa vào sử dụng. Ông cho biết ngay từ tháng 7/2025, Chính phủ đã có chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cập nhật danh mục dự án triển khai trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo; trên cơ sở đề xuất, Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội.

Đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai) phản ánh nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số thiếu vốn cho công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn. Đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) nêu tình trạng dự án kéo dài, đội vốn. Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) nói đến hiện tượng "đa cấp trong thi công", khi nhà thầu trúng thầu giao việc qua nhiều cấp trung gian từ công ty mẹ đến công ty con, xí nghiệp, tổ đội rồi nhà thầu phụ cuối cùng; mỗi tầng đều trích chi phí quản lý, lợi nhuận khiến đơn vị trực tiếp thi công chịu chi phí, rủi ro giá, bị chiếm dụng vốn, chậm thanh toán và nợ đọng xây dựng cơ bản.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn ghi nhận đây là một trong những nguyên nhân chậm giải ngân và cho rằng tình trạng bán thầu, chia nhỏ gói thầu qua nhiều khâu trung gian thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư, phải theo dõi, giám sát ngay từ khi đấu thầu và trong quá trình thi công để bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng. Bộ Tài chính đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng vào cuộc giám sát. Ông cũng nêu lượng vốn bố trí năm 2026 tăng 22% so với năm trước, công tác giải phóng mặt bằng chậm và giá nhân công, nguyên nhiên vật liệu tăng cao.

Dù vậy, đến hết tháng 10 đã giải ngân 74% kế hoạch vốn, mức Bộ trưởng đánh giá tích cực hơn năm trước; Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt nhằm giải quyết 100% vốn đầu tư công năm nay, và Quyết định số 1129 quy định về chấm điểm giải ngân đầu tư công. Với các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, dự toán vốn ngân sách trung ương là 35.000 tỷ đồng, gồm khoảng 10.000 tỷ đồng chi thường xuyên và khoảng 25.000 tỷ đồng chi đầu tư phát triển; đến ngày 31/10 tỷ lệ giải ngân mới đạt 7,9%. Bộ trưởng cho rằng nguyên nhân là đến tháng 9 Quốc hội mới thông qua Nghị quyết số 46 phê chuẩn chương trình, và nhận định kế hoạch giải ngân chương trình năm nay sẽ không đạt yêu cầu, song tin tưởng năm 2027 sẽ đạt mục tiêu.