Việt Nam: Doanh nghiệp đối mặt chuẩn trái phiếu xanh châu Âu khi dòng vốn ESG toàn cầu tái cấu trúc

Chuẩn Trái phiếu Xanh Châu Âu (EuGB), có hiệu lực từ tháng 12/2024, đang thiết lập một khuôn khổ pháp lý ràng buộc cho thị trường nợ bền vững toàn cầu và tạo ra những thách thức tuân thủ mới cho các tổ chức phát hành và nhà xuất khẩu Việt Nam.

Theo EuGB, ít nhất 85% số tiền huy động phải dành cho các hoạt động kinh tế đáp ứng Phân loại Xanh Châu Âu (EU Taxonomy), yêu cầu xác minh độc lập bởi các đơn vị được Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu (ESMA) cấp phép và công bố thông tin chuẩn hóa. Tính đến tháng 10/2025, 25 tổ chức đã công bố tờ khai, 18 tổ chức phát hành thành công khoảng 15,5 tỷ Euro. Thị trường nợ bền vững toàn cầu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD năm 2024, trái phiếu xanh chiếm 572 tỷ USD.

Với Việt Nam, khoảng cách còn rất lớn. Từ năm 2016 đến 2024, tổng giá trị trái phiếu xanh, xã hội và bền vững phát hành chỉ đạt gần 33.500 tỷ đồng, toàn bộ theo chuẩn ICMA tự nguyện, chưa có trường hợp nào đáp ứng EU Taxonomy. Quyết định 21/2025/QĐ-TTg phân loại xanh trong nước còn khoảng cách xa so với EU Taxonomy về tiêu chí kỹ thuật và nguyên tắc không gây hại đáng kể. Năng lực xác minh độc lập hạn chế, các đơn vị xác minh phần lớn đặt tại châu Âu. Cơ chế CBAM có hiệu lực từ 2026 càng tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Dù các lĩnh vực như điện mặt trời và điện gió có tiềm năng, sự bất ổn về khung giá và cơ chế đấu thầu đang làm suy yếu sức hấp dẫn. Nhu cầu đầu tư khí hậu của Việt Nam ước tính 368 tỷ USD đến năm 2040, trong khi tín dụng xanh mới chỉ đạt 704.200 tỷ đồng. Các doanh nghiệp chưa đáp ứng EU Taxonomy sẽ khó tiếp cận các quỹ đầu tư dài hạn yêu cầu ESG khắt khe.