Việt Nam: Mục tiêu tăng trưởng cần chuyển từ quy mô sang tạo giá trị

Việt Nam cần tạo ra nhiều giá trị hơn từ mỗi đồng vốn, mỗi hécta đất và mỗi giờ lao động để duy trì phát triển khi đã bước vào nhóm thu nhập trung bình cao, theo GS-TS Trần Thọ Đạt.

Trong nhiều năm, nền kinh tế phát triển nhờ tăng đầu tư, mở rộng đất sản xuất, chuyển lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài. Tuy nhiên, tiền lương tăng lên, dân số già nhanh hơn, đất công nghiệp, năng lượng và hạ tầng đều trở nên đắt hơn, các thị trường xuất khẩu đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn về công nghệ, môi trường và nguồn gốc sản phẩm.

Số liệu xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy tổng kim ngạch đạt hơn 434 tỷ USD, tăng 24,5%, trong đó hàng công nghiệp chế biến chiếm 90,4%. Khu vực FDI tạo ra 350 tỷ USD, chiếm 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 19,3% và nhập siêu trên 34 tỷ USD; khu vực FDI xuất siêu gần 15 tỷ USD.

GS-TS Trần Thọ Đạt cho rằng các ưu đãi đầu tư nên gắn với kết quả sau cấp phép như số nhà cung ứng trong nước, số kỹ năng kỹ sư Việt Nam được đào tạo, hoạt động nghiên cứu và phát triển, mức độ chuyển giao công nghệ. Việc phân bổ nguồn lực cũng phải thay đổi: thị trường tài chính không thể dành tỷ trọng quá lớn cho bất động sản và đầu cơ trong khi doanh nghiệp đổi mới sáng tạo thiếu vốn dài hạn.

Khảo sát Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố cho thấy 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Theo GS-TS Trần Thọ Đạt, cần phát triển mạnh các hình thức cho vay dựa trên dòng tiền và phương án kinh doanh, đồng thời thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư mạo hiểm phải trở thành những kênh vốn hiệu quả.