Việt Nam: Tín dụng xanh tăng nhanh nhưng doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận vì chi phí tuân thủ

Dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đạt trên 828.000 tỷ đồng tính đến tháng 6/2026, gấp 4,6 lần so với năm 2017 và tăng trưởng bình quân trên 20%/năm giai đoạn 2017‑2025, theo Ngân hàng Nhà nước.

Tuy nhiên, NHNN thừa nhận phần lớn dòng vốn tín dụng xanh tập trung vào các dự án quy mô lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận. SME Việt Nam đang chịu một trong những khoảng trống tín dụng lớn nhất ASEAN, ước tính 24 tỷ USD mỗi năm, với gần 62% nhu cầu chưa được đáp ứng. Khảo sát năm 2023 của IFC tại 57 tổ chức tài chính ở 15 thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, cho thấy hầu hết quốc gia đã có khung phân loại xanh nhưng chưa chi tiết, khiến mỗi ngân hàng tự quyết định cách đánh giá.

Chi phí tuân thủ là rào cản chính. Người vay phải trả cho thẩm định độc lập và duy trì báo cáo phát thải hằng năm. Đối với bất động sản công nghiệp, ngân hàng thường yêu cầu chứng chỉ công trình xanh quốc tế và báo cáo phát thải khí nhà kính hằng năm để được chiết khấu lãi suất 0,5‑2 điểm phần trăm. Chi phí này nặng hơn tương đối đối với SME vay nhỏ, vì phí thẩm định gần như cố định bất kể quy mô khoản vay.

Quyết định 21/2025/QĐ‑TTg của Thủ tướng, hiệu lực từ 22/8/2025, lần đầu tiên thiết lập Danh mục phân loại xanh thống nhất toàn quốc, dù mới ở dạng khuyến khích. Chuẩn hóa tiêu chí, chia sẻ chi phí xác nhận từ ngân sách công và số hóa quy trình đo lường‑báo cáo‑thẩm định được xem là các hướng giảm chi phí thực tế cho doanh nghiệp nhỏ.