Việt Nam: Vốn xanh tăng trưởng nhanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp rào cản lớn

Tín dụng xanh tại Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ bình quân trên 20%/năm, nhưng các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn này do thiếu tiêu chuẩn dự án rõ ràng, dữ liệu minh bạch hạn chế và năng lực nội tại yếu.

Tính đến quý I/2026, tổng dư nợ tín dụng xanh đạt 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Tuy tăng trưởng nhanh, tín dụng xanh mới chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, cho thấy tiềm năng khai thác còn rất lớn.

Gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam chưa từng có lịch sử tín dụng ngân hàng, theo Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV). Khi tìm kiếm vốn xanh, họ đối mặt với rào cản cao hơn, bao gồm việc thiếu hệ thống phân loại dự án xanh chính thức. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chưa ban hành hướng dẫn chi tiết về cơ quan xác nhận dự án, tạo khoảng trống pháp lý khiến nhiều doanh nghiệp không thể tiếp cận hỗ trợ lãi suất 2% theo Nghị quyết 139 của Chính phủ.

Đại diện các doanh nghiệp phát triển khu công nghiệp, như Tổng công ty Phát triển Cơ sở Hạ tầng Công nghiệp Tân Tập (KBC), đã kiến nghị ngành ngân hàng cần có cơ chế ưu tiên với lãi suất ưu đãi, thời hạn dài hơn và thủ tục thẩm định đơn giản hóa. Ông Phạm Văn Việt, Phó chủ tịch Hội Dệt may Thêu đan TP.HCM (AGTEK), mô tả tình cảnh hiện tại là "xanh hóa giữa tâm bão", khi doanh nghiệp vừa đối mặt chi phí vận tải tăng cao, vừa phải đáp ứng tiêu chuẩn xanh từ EU nhưng thiếu vốn, dữ liệu phát thải và nhân lực ESG.

Các ngân hàng lớn như Vietcombank và BIDV đang đẩy mạnh mảng tài chính này. Danh mục tài trợ dự án bền vững của Vietcombank đã đạt gần 50.000 tỷ đồng, tăng gần 4 lần trong 5 năm. BIDV triển khai các gói vay với lãi suất thấp hơn thông thường từ 1% đến 2%/năm. Bà Hoàng Thị Diệu Thúy, Giám đốc quan hệ khách hàng cấp cao tại HSBC Việt Nam, cho biết 82% doanh nghiệp Việt đã thu thập dữ liệu ESG nhưng chỉ khoảng 1/3 sử dụng chứng nhận từ bên thứ ba, làm tăng rủi ro "tẩy xanh".

Những rào cản này cho thấy cần có hướng dẫn pháp lý rõ ràng hơn và cam kết mạnh mẽ hơn từ doanh nghiệp. Nếu không có cơ chế chứng nhận hiệu quả, tiềm năng tài chính xanh của Việt Nam – dựa trên đà tăng trưởng mạnh và sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế – sẽ phần lớn nằm ngoài tầm với của khu vực SME.