Việt Nam: Hoàn thiện hệ sinh thái chỉ số để thu hút dòng vốn quốc tế

Thị trường chứng khoán Việt Nam cần xây dựng hệ thống chỉ số phân tầng bao gồm chỉ số tham chiếu thị trường, chỉ số đầu tư và chỉ số chuyên đề để thu hút dòng vốn quốc tế.

Hệ sinh thái chỉ số hiện đại được hình thành từ dữ liệu giao dịch, thông tin doanh nghiệp, phân ngành, cơ cấu sở hữu và thanh khoản. Tại các thị trường phát triển, chỉ số đã trở thành hạ tầng thị trường vốn, hỗ trợ ETF, chứng khoán phái sinh, sản phẩm cấu trúc và dịch vụ dữ liệu tài chính. Đối với Việt Nam, khi thị trường bước vào giai đoạn nâng hạng và hội nhập sâu hơn, hoàn thiện hệ sinh thái chỉ số là yêu cầu chiến lược để thu hút dòng vốn quốc tế.

Yếu tố quan trọng là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). Theo dữ liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) đến ngày 30/6/2026 đối với 402 doanh nghiệp niêm yết, tỷ lệ free float bình quân đạt khoảng 39,96%, trung vị là 37,56%. Khoảng một phần ba doanh nghiệp có free float trên 50%, nhưng gần 40% doanh nghiệp có free float không quá 30%, trong đó 33 doanh nghiệp có free float dưới 10%.

Free float thấp hạn chế quy mô ETF, gây khó khăn trong việc mô phỏng danh mục, tăng sai lệch tracking error và giảm hiệu quả của sản phẩm phái sinh. Việt Nam cần tăng lượng cổ phiếu tự do lưu hành thực tế, đặc biệt ở các doanh nghiệp vốn hóa lớn có sở hữu nhà nước, thông qua chào bán rộng rãi thay vì chuyển nhượng khối cho nhà đầu tư chiến lược, và đẩy mạnh thoái vốn nhà nước tại những doanh nghiệp không cần duy trì tỷ lệ chi phối.

Việt Nam nên tập trung xây dựng một số benchmark chủ lực có khả năng đầu tư cao, đủ điều kiện phát triển ETF, chứng khoán phái sinh, chứng chỉ lưu ký và sản phẩm đầu tư xuyên biên giới, thay vì phát triển quá nhiều chỉ số mà thiếu chiến lược sản phẩm.