Việt Nam: Tái chế chất thải công nghiệp vướng khoảng trống tiêu chuẩn, liên kết lỏng lẻo

Tỷ lệ tái chế, tái sử dụng chất thải công nghiệp tại Việt Nam vẫn chưa đạt kỳ vọng do tiêu chuẩn quản lý nguyên liệu tái chế chưa đồng bộ và liên kết giữa đơn vị phát sinh chất thải, thu gom, xử lý với doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu thứ cấp còn lỏng lẻo, theo ông Trương Việt Trường, Chuyên viên chính Phòng Môi trường Công Thương, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường Công nghiệp (Bộ Công Thương).

Phát biểu tại tọa đàm về gỡ điểm nghẽn trong tái chế chất thải công nghiệp, ông Trường cho biết hạ tầng logistics cũng thiếu đồng bộ. ThS. Nguyễn Thi, Giảng viên chính Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, cho rằng Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã chuyển từ quản lý chất thải ở khâu cuối sang quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ thiết kế, lựa chọn vật liệu, sản xuất đến thu gom và tái chế. Cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất buộc doanh nghiệp quan tâm hơn đến sản phẩm, bao bì sau tiêu dùng, trong khi chính sách ưu đãi thuế, phí, tiếp cận đất đai và tín dụng xanh mở thêm cơ hội đầu tư công nghệ sạch.

Tại Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL, doanh nghiệp đã lựa chọn công nghệ lò điện hồ quang EAF của Danieli (Italy), sử dụng thép phế liệu làm nguyên liệu đầu vào, theo Tổng giám đốc Lê Việt. Số liệu tham chiếu doanh nghiệp chia sẻ cho thấy công nghệ lò cao phát thải trung bình khoảng 1,8 tấn CO2/tấn thép, còn công nghệ EAF khoảng 0,5 tấn CO2/tấn thép thành phẩm, mức thực tế còn phụ thuộc nguyên liệu, nguồn năng lượng và điều kiện vận hành. Doanh nghiệp đã dành hơn 42 tỷ đồng cho hệ thống thu hồi bụi lò, chuyển bụi luyện thép đến đơn vị chuyên xử lý để thu hồi kim loại có giá trị với hàm lượng kẽm khoảng 30-35%, đồng thời nghiên cứu xử lý xỉ lò điện làm nguyên liệu sản xuất xi măng, bê tông nhẹ và vật liệu xây dựng. Nguồn thép phế trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu, buộc doanh nghiệp phải nhập khẩu.

Với ngành giấy, mỗi năm sử dụng gần 7 triệu tấn nguyên liệu tái chế, TS. Lương Trí Hiếu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển VPPA, kiêm Chánh văn phòng Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, cho biết doanh nghiệp gặp khó khi tái sử dụng tro xỉ từ lò hơi do thiếu hướng dẫn cụ thể để chuyển thành vật liệu xây dựng. Ngành phải nhập khẩu khoảng 50% nguyên liệu sản xuất giấy bao bì, và mức ký quỹ 15-20% giá trị lô hàng nhập khẩu phế liệu giấy khiến một lượng vốn đáng kể bị đọng lại.

Bộ Công Thương cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các bộ, ngành đang xây dựng dự thảo Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho công nghệ, sản phẩm tái chế mới, theo ông Trường. Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị tìm hiểu các chính sách hỗ trợ lãi suất theo Quyết định 46/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.