Việt Nam: Lộ trình nâng hạng MSCI phụ thuộc vào khung pháp lý bán khống

Việt Nam đang thiếu cơ chế bán khống có kiểm soát – một mắt xích quan trọng để đáp ứng tiêu chuẩn nâng hạng thị trường mới nổi của MSCI.

Mặc dù FTSE Russell đã nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ tháng 9/2026, nhưng tiêu chuẩn khắt khe hơn của MSCI đòi hỏi đáp ứng khoảng 10/18 tiêu chí. Bán khống là một trong những khoảng trống còn lại. Khung pháp lý cho bán khống có bảo đảm đã được quy định tại Nghị định 155/2020, nhưng các hướng dẫn chi tiết và hạ tầng kỹ thuật vẫn chưa hoàn thiện. Hệ thống giao dịch mới KRX, vận hành từ tháng 5/2025, và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến hoạt động từ quý I/2027 sẽ tạo nền tảng cần thiết.

Bán khống được kỳ vọng giúp đa dạng hóa chiến lược đầu tư, cải thiện thanh khoản và thu hút nhà đầu tư tổ chức. Tuy nhiên, thách thức bao gồm quản lý rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân, sự phụ thuộc vào hạ tầng CCP và nhu cầu tăng cường giám sát thị trường. Đề án nâng hạng thị trường, được Thủ tướng phê duyệt tháng 9/2025, cũng bao gồm phát triển cơ chế thanh toán không yêu cầu ký quỹ 100% và mở rộng công cụ phòng ngừa rủi ro ngoại hối.

Để giảm thiểu rủi ro, bài viết đề xuất ba nhóm giải pháp ưu tiên: xác định danh mục cổ phiếu đủ điều kiện dựa trên tiêu chí định lượng như thời gian niêm yết, vốn hóa, tỷ lệ free float và thanh khoản; phân tầng nhà đầu tư tham gia (ưu tiên tổ chức trước, cá nhân sau với yêu cầu ký quỹ cao hơn); và tăng cường giám sát thị trường qua các quy tắc về giá (uptick rule) và báo cáo trạng thái bán khống. Nếu các điều kiện được chuẩn bị thuận lợi, Việt Nam có thể đáp ứng tiêu chuẩn MSCI vào giai đoạn 2028–2029.