Việt Nam: Cà phê Tây Bắc chuyển đổi sản xuất đáp ứng EUDR, nâng cao giá trị

Vùng cà phê Tây Bắc, dẫn đầu là tỉnh Sơn La, đang chuyển đổi phương thức canh tác để đáp ứng Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) và thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

EU hiện chiếm khoảng 40% tổng lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam, và EUDR yêu cầu truy xuất nguồn gốc đầy đủ cùng dữ liệu bảo vệ rừng. Diện tích cà phê của Sơn La đã đạt gần 40.000 ha, trong khi Điện Biên trồng mới hơn 10.000 ha cà phê trong năm 2026. Ông Nguyễn Mạnh Sơn, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho biết, khác với Tây Nguyên nơi phần lớn diện tích cà phê đã ổn định, cà phê Tây Bắc chủ yếu được trồng từ sau năm 2023 và vẫn canh tác quảng canh, phụ thuộc vào nước trời.

Tại hội thảo trực tuyến ngày 6/10 về thúc đẩy sản xuất cà phê đáp ứng EUDR tại Việt Nam, các chuyên gia đã nêu bật các mô hình chuyển đổi. TS. Nguyễn Thế Mạnh của Tổ chức CARE cho biết dự án hợp tác với Mekong Elevate đang hỗ trợ các mô hình nông nghiệp thông minh bao gồm tưới nhỏ giọt và tưới phun cho cà phê Arabica tại Sơn La, giúp điều tiết ra hoa, tiết kiệm lao động và cải thiện năng suất. Tuy nhiên, chi phí và nguồn nước vẫn là điểm nghẽn, nhất là ở vùng cao. Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã Cà phê Bích Thao, cho biết hợp tác xã đã đưa vào các giống mới như A16, TN7 đạt năng suất 40-45 tấn quả tươi/ha ở diện tích thâm canh, nhưng nhấn mạnh chất lượng phải đi cùng năng suất.

Tổng sản lượng cà phê nhân xuất khẩu của Sơn La khoảng 50.000 tấn mỗi năm, nhưng cà phê chất lượng cao và đặc sản hiện chiếm chưa đến 1%. Ông Thao cho rằng bài toán của cà phê Tây Bắc không chỉ là tăng diện tích hay năng suất mà còn là nâng chất lượng và xác định đúng vùng sản xuất. TS. Nguyễn Thế Mạnh lưu ý hiện chưa có nghiên cứu tổng thể về điều kiện sinh thái, thổ nhưỡng vùng cà phê Sơn La để xác định khu vực thực sự phù hợp với cà phê Arabica chất lượng cao.