Việt Nam rút bài học quản trị rủi ro quỹ mở từ khủng hoảng Thổ Nhĩ Kỳ

Thị trường quỹ Việt Nam hiện ở mức khoảng 2% GDP với tổng giá trị tài sản ròng 83.974 tỷ đồng, nhưng mục tiêu đến năm 2030 là nâng quy mô lên tối thiểu 5% GDP, mở ra cả cơ hội và rủi ro.

Tại Diễn đàn Chứng khoán châu Á 2026, Hiệp hội Thị trường Vốn Thổ Nhĩ Kỳ đã phân tích 5 cơ chế rủi ro khiến 131 quỹ với khoảng 18,3 tỷ USD tài sản phải đóng giao dịch và thanh lý. Các cơ chế gồm: lệch pha thanh khoản khi quỹ cho rút vốn hằng ngày nhưng nắm cổ phiếu bán dần, tập trung đầu tư vào cổ phiếu nhỏ có liên quan tới công ty quản lý quỹ, hiệu suất tự tạo do quỹ mua làm giá tăng, rủi ro lan sang quỹ thị trường tiền tệ qua repo cổ phiếu, và cổ phiếu nhỏ lọt vào rổ blue-chip làm méo chỉ số.

Để đối phó, Thổ Nhĩ Kỳ đã đưa ra hàng loạt quy định mới: hạn mức đầu tư gắn với tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, yêu cầu chứng chỉ quỹ niêm yết kém thanh khoản được định giá theo NAV thay giá thị trường, công khai tên nhà đầu tư khi sở hữu từ 30% đến 90% quỹ, và quỹ thị trường tiền tệ phải đầu tư tối thiểu 10% vào trái phiếu Chính phủ. Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu đang tham vấn về kịch bản kiểm tra sức chịu đựng cho quỹ thị trường tiền tệ trong năm 2026.

Việt Nam đã có một số bước đi theo hướng minh bạch hơn: Thông tư 08/2026/TT-BTC siết công bố thông tin giao dịch nội bộ, Luật 76/2025/QH15 yêu cầu cập nhật thông tin chủ sở hữu hưởng lợi, Nghị định 306/2025/NĐ-CP yêu cầu quản lý tách biệt tài sản khách hàng, và dự thảo sửa đổi Thông tư 91/2020/TT-BTC về chỉ tiêu an toàn tài chính. Các chuyên gia cho rằng cần sớm quan tâm tới tính tương xứng thanh khoản, kiểm soát giao dịch liên quan, chất lượng tài sản bảo đảm cho repo, tiêu chí chỉ số và tỷ lệ tự do chuyển nhượng, cùng giáo dục nhà đầu tư về rủi ro chạy theo hiệu suất ngắn hạn.