Việt Nam: Thủ tướng đề nghị thảo luận về phi đô la hóa tại Hội nghị BRICS

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 ở New Delhi ngày 13/09/2026, đề nghị phát huy vai trò của các định chế tài chính hiện có và huy động thêm nguồn lực dài hạn với chi phí hợp lý, giúp các nước đang phát triển tiếp cận công bằng hơn nguồn vốn cho chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ông nhấn mạnh việc chuyển từ ứng phó với biến động sang chủ động nâng cao sức chống chịu và năng lực tự cường của các nền kinh tế. Các nước đang phát triển cần được hỗ trợ củng cố năng lực hoạch định chính sách, quản trị và dự báo chiến lược nhằm ngăn ngừa khủng hoảng, ứng phó tốt hơn với các cú sốc kinh tế, tài chính và xuyên biên giới.

Sức chống chịu không chỉ thể hiện ở khả năng xử lý khủng hoảng sau khi nó xảy ra. Nó còn được hình thành từ cấu trúc tài trợ trước đó. Một quốc gia vay bao nhiêu là vấn đề quan trọng, nhưng vay với kỳ hạn nào, bằng đồng tiền nào và sử dụng dòng tiền nào để hoàn trả thực ra cũng quan trọng không kém. Đây là điểm mà câu chuyện BRICS đưa chúng ta trở lại một vấn đề tồn tại khá lâu của các nước đang phát triển. Họ cần nguồn vốn quốc tế để đầu tư, nhưng phần lớn nguồn vốn ấy lại được định danh bằng USD hoặc một số ngoại tệ mạnh, trong khi đó các dự án đường bộ, điện, nước hay hạ tầng đô thị thường tạo ra doanh thu bằng nội tệ.

Ngân hàng Phát triển Mới (NDB), được thành lập bởi năm nước BRICS ban đầu, đang thử nghiệm một cách tiếp cận khác. Thay vì chỉ huy động và cho vay bằng USD, ngân hàng phát hành trái phiếu tại thị trường các nước thành viên, sau đó tài trợ cho dự án bằng đồng tiền mà dự án tạo ra doanh thu. Chiến lược 2022-2026 của NDB đặt mục tiêu dành 30% tổng tài trợ bằng đồng tiền địa phương; trong năm 2024, tỷ lệ này trong các khoản được phê duyệt đạt 43.5%, chủ yếu bằng nhân dân tệ và rand. Phi đô la hóa giúp giảm rủi ro tỷ giá nhưng có thể phát sinh rủi ro về lãi suất, thanh khoản và khả năng huy động vốn. Việt Nam, là nước đối tác của BRICS nhưng chưa phải thành viên NDB, có thể rút ra bài học về thiết kế cấu trúc tài trợ phù hợp: các dự án tạo doanh thu chủ yếu bằng VND cần được xem xét thận trọng khi vay ngoại tệ, đồng thời phải phát triển thị trường trái phiếu, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và xây dựng thị trường kỳ hạn và hoán đổi đủ sâu.